اختلالات تجزیهای گروهی از اختلالات هستند که با اختلال در یکپارچگی معمولی هوشیاری، حافظه، هویت، احساس، ادراک یا رفتار و کنترل بدنی شناخته میشوند. سه نوع اصلی: فراموشی تجزیهای، اختلال هویت تجزیهای (DID)، ومسخ شخصیت/واقعیت. ریشه اغلب در تروما مزمن کودکی است. درمان رواندرمانی متمرکز بر تروما و یکپارچهسازی است که سالها طول میکشد.
تعریف گسترده
خود یک پدیدهتجزیه (Dissociation) طبیعی است که در طیف خفیف، روانشناختی نرمال. در اختلالات تجزیهای، با کدهای (Dissociative Disorders) F44.x طبقهبندی میشوند معمولیاختلال در یکپارچگی ایجاد میشودهوشیاری، حافظه، هویت، هیجان، ادراک، تصور بدنی، کنترل حرکتی و رفتار اختلال تجزیهای سه نوع اختلال تجزیهای اصلی در DSM-5-TR:
- فراموشی تجزیهای: ناتوانی در یادآوری اطلاعات مهم اتوبیوگرافیک — معمولاً مرتبط با تروما — که فراتر از فراموشی معمولی است. میتواند بافوگ تجزیهای همراه باشد (سفر هدفگرا با سرگردانی همراه با فراموشی).
- اختلال هویت تجزیهای (DID): قبلاً «اختلال شخصیت چندگانه» نامیده میشد. وجوددو یا چند هویت/حالت شخصیت متمایز، با شکست در ادغام جنبههای هویت، حافظه، و آگاهی.
- مسخ شخصیت/واقعیت:مسخ شخصیت احساس جدایی از خود، مشاهده خود از بیرون) و/یا (احساس غیرواقعی بودن محیط)مسخ واقعیت با حفظ بینش به واقعی نبودن این تجربیات.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
برای DID:معیار A: وجود دو یا چند هویت متمایز — حالت شخصیتمعیار B: شکافهای روزمره در یادآوری اطلاعات مهم، با ناراحتی یا اختلال عملکردمعیار C: برایبخشی از باورهای اختلال — رویدادهای ترومایی یا اطلاعات شخصی همراه بامعیار D: ناراحتیمعیار E: نیستفرهنگی یا مذهبی پذیرفتهشده عدم انتساب به ماده یا بیماری طبی.
برای فراموشی تجزیهای: ناتوانی در یادآوری اطلاعات مهم اتوبیوگرافیک — ناراحتی یا اختلال عملکرد — عدم انتساب به ماده یا بیماری دیگر.
برای اختلال مسخ شخصیت/واقعیت: تجارب پایدار یا مکرر مسخ شخصیت یا واقعیت — بینش حفظشده (آزمون واقعیت سالم) — ناراحتی یا اختلال عملکرد. [?]
علل و عوامل خطر
- تروما مزمن کودکیقویترین پیشبین برای DID بهویژه کودکآزاری جسمی، جنسی، یا عاطفی مکرر در سنین پایین — انواع شدید
- استعداد بیولوژیک (هیپنوزپذیری بالا) برای تجزیه
- سبک دلبستگی نامنظم
- معمولاً در کودکی بهعنوان مکانیسم دفاعی برای تروما غیرقابل تحمل، تشخیص اغلب در بزرگسالی DID شروع
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
افسردگی، اختلالات اضطرابی، اختلال شخصیت مرزی، اختلالات خوردن، PTSD، C-PTSD: همبود بسیار بالا با بیشبرآورد تشخیصی شایع چون شنیدناسکیزوفرنیتشخیص افتراقی کلیدی خودآسیبرسانی، اقدام به خودکشی همراهی قابل توجه، اغلب همراهاختلال شخصیت مرزیممکن است شبیه توهم به نظر برسد DID صداهای داخلی در که — (مذهبی، مراسم)حالات تجزیهای فرهنگیملاحظات قانونی، روانپزشکی — (تظاهر به اختلال)مالینگرینگ با هم اختلال نیستند.
رویکردهای درمانی
سهفازی درمان معمولاً (C-PTSD: مدل مشابه)
- فاز ۱ — ایمنی، تثبیت، مهارتسازی: ایجاد ایمنی فعلی — مهارتهای تنظیم هیجان و مدیریت تجربه — ساختن رابطه درمانی — روانآموزی درباره ماهیت اختلال
- فاز ۲ — کار با خاطرات ترومایی: تطبیقیافته — رواندرمانی پویشی EMDR — پردازش حافظههای ترومایی (با احتیاط بسیار) — کار با حالات هویت مختلف، تسهیل ارتباط بین آنها DID
- فاز ۳ — یکپارچهسازی و توسعه پس از درمان: یکپارچهسازی هویتها هدف DID — یا حداقل همکاری مؤثر بین آنها — بازسازی روابط و هویت بزرگسال — ایجاد معنا
- دارودرمانی بهعنوان درمان کمکی برای اختلالات همزمان
بافت ایرانی و دیاسپورا
حالات مراقبه، نذر، تجربیات)همپوشانی با تجربیات معنوی-مذهبی اختلالات تجزیهای در فرهنگ ایرانی بهویژه به دلیل مذهبی) نیاز به ارزیابی دقیق دارد. تشخیص افتراقی بین تجربه فرهنگی پذیرفتهشده و اختلال بالینی نیازمند درمانگر ممکن است یک پدیده گذرا باشد، اما اگر پایدار شود نیازمند ارزیابیمسخ واقعیت در مهاجرت فرهنگآشنا است. در دیاسپورا، فرهنگآشنا است.
واژههای مرتبط
تروما پیچیده · اختلال شخصیت مرزی · PTSD · تجزیه · مسخ شخصیت · مسخ واقعیت · فراموشی تجزیهای · فلشبک · EMDR
نقشه لینکسازی داخلی 🔗
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| تجزیه، مسخ شخصیت، مسخ واقعیت، فلشبک | Cluster B glossary |
| تروما پیچیده، اختلال شخصیت مرزی، اسکیزوفرنی، PTSD | Cluster A glossary |
| رواندرمانی پویشی متمرکز بر تروما، EMDR | Cluster C glossary |
Pillar-up: /fa/مقاله/تروما-و-درمان-آن (TRAU-01)Forthcoming deep cluster: TRAU-05
منابع و مراجع
۲ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F44.x classification, three main types, criteria] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- Loewenstein, R. J. (2018). Dissociation debates: everything you know is wrong. Dialogues in Clinical Neuroscience, 20(3), 229–242. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6296396/ [Supports: Epidemiology, neurobiology, differential diagnosis from schizophrenia] · pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6296396/