ابعاد فرهنگی هافستد
هافستد تحقیقش رو ابتدا از طریق پرسشنامههای کارمندان IBM در کشورهای مختلف شروع کرد — دادههایی که ب
اجبار تکرار
«اجبار تکرار» (به آلمانی: Wiederholungszwang) مفهومیست که فروید در مقالهی «یادآوری، تکرار و پردازش
اختلال استرس حاد
سه پنجره زمانی محدود طبقهبندی میشود. مفهوم آن F43.0 با کد (ASD) با کد (Acute Stress Disorder) اختل
اختلال استرس پس از سانحه
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD یا Post-Traumatic Stress Disorder) در DSM-5-TR با کد F43.1 طبقهبندی
اختلال اضطراب اجتماعی
در F40.10 با کد (که قبلاً «فوبیای اجتماعی» نامیده میشد، SAD یا Social Anxiety Disorder) اختلال اضطر
اختلال افسردگی فصلی
اختلال افسردگی فصلی بهعنوان «تشخیصگر با الگوی فصلی» (SAD یا Seasonal Affective Disorder) در DSM-5-
اختلال افسردگی پایدار
اختلال افسردگی پایدار (PDD یا Persistent Depressive Disorder) در DSM-5-TR از ادغام دو تشخیص قبلی (دی
اختلال تجزیهای
خود یک پدیده تجزیه (Dissociation) طبیعی است که در طیف خفیف، روانشناختی نرمال. در اختلالات تجزیهای،
اختلال خلق ادواری
اختلال خلق ادواری (Cyclothymic Disorder) با کد F34.0 طبقهبندی میشود. ویژگی تعریفکننده نوسانات خلق
اختلال خوردن پرخوری
اختلال خوردن پرخوری (BED) با کد F50.81 در DSM-5 (2013) طبقهبندی میشود. (Binge Eating Disorder) به
اختلال دوقطبی نوع دو
اختلال دوقطبی نوع دو (Bipolar II Disorder) با کد F31.81 طبقهبندی میشود. تفاوت محوری با دوقطبی نوع
اختلال دوقطبی نوع یک
اختلال دوقطبی نوع یک با تعریفشده با کد F31.x، ویژگی وجود حداقل یک دوره مانیا طبقهبندی میشود. تفاو
اختلال سازگاری
اختلال سازگاری (Adjustment Disorder) یک (زیرنوعهای مختلف) بر اساس علائم غالب: با کدهای (F43.2x طبق
اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال شخصیت اجتنابی اختلال شخصیت اجتنابی اختلال شخصیت اجتنابی اختلال شخصیت اجتنابی اختلال شخصیت اجت
اختلال شخصیت خودشیفته
اختلال شخصیت خودشیفته در طبقه F60.81 یا کد NPD یا Narcissistic Personality Disorder طبقهبندی میشود
اختلال شخصیت مرزی
در DSM-5-TR با کد F60.3 (BPD یا Borderline Personality Disorder) اختلال شخصیت مرزی طبقهبندی میشود.
اختلال شخصیت وابسته
اختلالات «اختلال F60.7 با کد (DPD یا Dependent Personality Disorder) اختلال شخصیت وابسته طبقهبندی م
اختلال طیف اوتیسم
طبق DSM-5-TR، اختلال طیف اوتیسم (ASD با کد F84.0 یا Autism Spectrum Disorder) طبقهبندی میشود. این
اختلال ملال پیش از قاعدگی
اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD یا Premenstrual Dysphoric Disorder) در DSM-5-TR با کد F32.81 طبقهبن
اختلال پانیک
اختلال پانیک (Panic Disorder) با کد F41.0 طبقهبندی میشود. تفاوت کلیدی آن با سایر اختلالات اضطرابی،
ارزیابی روانی
ارزیابی روانی (psychological assessment) یک فرآیند ساختارمندست که در اون یه رواندرمانگر یا روانپز
از خود برونرانی
> هیجان (X) ← عدم تحمل آگاهانه ← بیان در عمل (X-action) ← تخلیه موقت ← بازگشت X > هیجان (X) ← عدم تح
اعتماد به نفس
اعتماد به نفس (self-esteem) یعنی قضاوت کلی که یک فرد دربارهی ارزش خودش داره — نه لحظهای، نه موقعیت
افکار خودکشی
افکار خودکشی (suicidal ideation) به هر شکلی از تفکر دربارهی پایان دادن به زندگی گفته میشه — از یک
افکار مزاحم
افکار مزاحم (intrusive thoughts) افکاری هستند که ناخواسته وارد ذهن میشن — اغلب با محتوایی که ما رو
انتقال
انتقال (transference) در نظریهی رواندرمانی پویشی یعنی جابهجا کردن انتقال (transference) در نظریه
انکار
ساختن دلایلی برای توجیح واقعیت بهگونهای که حقیقت تهدیدآمیز پنهان بماند: «من مینوشم چون شغلم پراست
اهمالکاری
اهمالکاری یا به تأخیر انداختن کارها، برخلاف تصور رایج، ربطی به تنبلی نداره. پژوهشگران این حوزه مثل T
بازنویسی تصویر ذهنی
بازنویسی تصویر ذهنی (imagery rescripting) بازنویسی تصویر ذهنی (imagery rescripting) بازنویسی تصویر ذ
بازوالدینی خود
بازوالدینی خود — یا به انگلیسی self-reparenting — یعنی یاد گرفتن اینکه بخشی از نیازهای عاطفیای رو ک
باسل ون درکولک
باسل ون درکولک در تاریخ ۸ ژوئیهی ۱۹۴۳ در لاههی هلند به دنیا اومد. پزشکیاش رو در دانشکدهی پزشکی د
بالک بیلینگ
بالک بیلینگ یعنی پزشک یا رواندرمانگر مستقیماً از Medicare کارمزد میگیره و شما هیچ هزینهای پرداخت
بحران میانسالی
بحران میانسالی (midlife crisis) یک دورهی گذار روانشناختیست که معمولاً بین سنهای ۴۰ تا ۵۵ سالگی ا
برنامهی IAPT / خدمات گفتگودرمانی NHS
راهنمای کامل برنامهی NHS Talking Therapies (IAPT) برای ایرانیان مقیم بریتانیا: خودارجاعی رایگان، رو
برونگرا
«برونگرایی» (extraversion) در روانشناسی تحلیلی یونگ یه موضع یا جهتگیری بنیادی روانه — نه یه خلقوخو
بزرگسال سالم
«بزرگسال سالم» (healthy adult mode) در چارچوب طرحوارهدرمانی [طرحوارهدرمانی — راهنمای جامع برای فه
بزرگسالی نوظهور
آرنت بزرگسالی نوظهور را بهعنوان دورهای متمایز با پنج ویژگی اصلی تعریف میکنه: آرنت بزرگسالی نوظ
بمب عشق
بمب عشق (Bombing Love) یک الگوی رفتاری در مراحل اولیه یک رابطه (معمولاً عاشقانه، اما گاه در دوستی، ر
بنزودیازپین
بنزودیازپینها (benzodiazepines) گروهی از داروهای روانپزشکی هستن که روانپزشک تجویزشون میکنه و در
بهحاشیهراندگی
مدل فرهنگپذیری بری یه چارچوب دوبُعدیه. بُعد اول: «آیا حفظ هویت فرهنگی مبدأ برام ارزش داره؟» بُعد دو
بیشگوشی
بیشگوشی (hypervigilance) یعنی سیستم عصبی بدن در حالت آمادهباش دائمی گیر میکنه — انگار که خطر همیشه
بیشبرانگیختگی
بیشبرانگیختگی یعنی دستگاه عصبی خودکار بدن از سطح بهینهی فعالسازی بالاتر رفته و توی یه حالت فعالس
بیمه سلامت انتاریو
OHIP یا بیمه سلامت انتاریو چی پوشش میده و چی نمیده؟ روانپزشک آره، روانشناس خصوصی نه. برنامههای
بیاشتهایی عصبی
طبقهبندی میشود در F50.0 با کد (AN) با Anorexia Nervosa و یکی از سه اختلال اصلی خوردن DSM-5-TR. بی
بیحسی هیجانی
بیحسی هیجانی (emotional numbing) یعنی وقتی احساسات — چه شادی، چه غم، چه حتی عشق — بهنظر میرسه انگ
بیلذتی
بیلذتی (anhedonia) یعنی از دست دادن توانایی لذت بردن از چیزهایی که قبلاً برامون جذاب یا شادکننده ب
تابع فراگذرنده
در روانشناسی تحلیلی یونگی، روان بهطور طبیعی به سمت تعادل و یکپارچگی حرکت میکنه — فرایندی که یونگ ا
تثبیتکننده خلق
تثبیتکننده خلق (mood stabiliser) دستهای از داروهای روانپزشکیست که روانپزشک برای مدیریت نوسانها
تجربهگری بدنی
تجربهگری بدنی (Somatic Experiencing یا SE) توسط دکتر پیتر لوین (Peter A. Levine) در دهه ۱۹۷۰ توسعه
تجربیات ناگوار دوران کودکی
تجربیات ناگوار دوران کودکی (ACEs) مجموعهای از تجربیات بالقوه آسیبزا هستند که قبل از سن ۱۸ سالگی رخ
تجزیه
تجزیه (dissociation) یعنی وقتی یه بخشی از ذهن، حافظه، هویت، یا تجربهی بدنی از جریان عادی آگاهی جدا
تخیل فعال
در روانشناسی تحلیلی، تخیل فعال بهعنوان «رشتهای از تخیلها که از طریق تمرکز آگاهانه تولید میشه» تع
تداعی آزاد
«تداعی» در فارسی از ریشهی «دعوت» میآد — یعنی ذهن یک تصویر یا خاطره رو به یاد میآره و این باعث می
تربیت مهربانانه
«تربیت مهربانانه» یک سبک رسمی در طبقهبندی دایانا بومریند (مقتدرانه/مستبدانه/سهلگیر/بیتوجه) نیست؛
تروما ثانویه
تروما ثانویه — که در متون تخصصی با نامهای استرس تروماتیک ثانویه (Secondary Traumatic Stress — STS)
تروما جانشینی
وقتی که هر روز با درد دیگران نشست میکنید — چه یک رواندرمانگر باشید، چه یک فعال حقوق بشر، چه یک عض
تروما دلبستگی
تروما دلبستگی (attachment trauma) وقتی شکل میگیره که کسی قرار بوده پناهگاه ما باشه — یعنی مراقب اول
تروما رشدی
تروما رشدی به آثار روانشناختی، عصبی، و رفتاری آسیب مزمن در دوران کودکی اشاره داره — بهویژه آسیبها
تروما نسلبهنسل
- تروما بیننسلی (intergenerational trauma): انتقال آثار روانشناختی و رفتاری تروما از والد به فرزند
تروما پناهجویی
تروما پناهجویی (refugee trauma) یه مفهوم بالینیست که به مجموعهی آسیبهای روانشناختی اشاره میکنه
تروما پیچیده
C-PTSD (یا Complex PTSD) تفاوتهای مهمی با PTSD کلاسیک دارد. در حالی که PTSD کلاسیک معمولاً پاسخی به
تسلیمشده مطیع
«تسلیمشده مطیع» (compliant surrenderer mode) یکی از سه مود مقابلهای اصلی در چارچوب «تسلیمشده مطیع»
تصعید
> تکانه خام (X) ⇽ بازداری ابراز مستقیم ⇽ تبدیل به فعالیت ارزشمند (X) ⇽ رضایت + ارزش اجتماعی > تکانه
تصوف
تصوف — که معادل عربیاش «تصوّف» و معادل فارسیاش گاهی «عرفان» یا «سلوک» ذکر میشه — به مجموعهای از
تعارف
تعارف یه سیستم پراگماتیک ارتباطی در فرهنگ ایرانیست که از طریق کوچککردن موقت خود و بزرگکردن دیگری،
تلههلث
تلههلث یعنی ارائهی خدمات رواندرمانی از راه دور — ویدیو، تلفن، یا پیام متنی امن. این مدخل توضیح می
تمایزیافتگی خود
بوون تمایزیافتگی رو روی یک پیوستار فرضی از ۰ تا ۱۰۰ تصور کرد. کسی که در پایین این پیوستار قرار میگی
تنگی نفس اضطرابی
تنگی نفس اضطرابی (anxiety shortness of breath) یه نشانهی جسمیست که خیلیها تو لحظههای اضطراب شدید
توالی پویای مرکزی
توالی پویای مرکزی (central dynamic sequence یا CDS) یه چارچوب گامبهگام توی رواندرمانی پویشی فشرده
تپش قلب اضطرابی
تپش قلب اضطرابی (anxiety palpitations) یه احساس ناخوشایند و اغلب ترسناکه که بدن در اوج اضطراب تجربه
تیپشناسی یونگ
یونگ در روانشناسی تحلیلی پیشنهاد میکنه که شخصیت هر فرد ترکیبی از یه «نگرش» (attitude) و چهار «تابع
جابجایی
- زیگموند فروید جابجایی را در «Dreams of Interpretation The» (۱۹۰۰) بهعنوان مکانیزم اصلی کار رؤیا ن
جان باولبی
جان باولبی در ۲۶ فوریهی ۱۹۰۷ در لندن به دنیا آمد و در ۲ سپتامبر ۱۹۹۰ درگذشت. پدرش جراح بود و او از
جان گاتمن
جان مُردِکای گاتمن (John Mordechai Gottman) متولد ۱۹۴۲ در جمهوری دومینیکنست، از پدر و مادری یهودیا
جبرانگر افراطی
«جبرانگر افراطی» یکی از سه مود مقابلهی ناکارآمد در چارچوب طرحوارهدرمانی است که جفری یانگ، جانت کل
جرأتمندی
جرأتمندی یعنی بتونی بگی چی میخوای، چی لازم داری، و کجا مرز داری — بدون اینکه یا دیواری بکشی یا کوت
جفری یانگ
۱. گسست و طرد (Disconnection & Rejection): رهاشدگی، بیاعتمادی/بدرفتاری، محرومیت هیجانی، نقص/شرم، ان
جمعگرایی
جمعگرایی در روانشناسی فرهنگی به گرایش فرهنگهایی گفته میشه که در اونها اهداف گروه بر اهداف فردی
جنبش زن زندگی آزادی
در ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲، مهسا (ژینا) امینی، زن جوان ۲۲ سالهی کُرد-ایرانی، توسط گشت ارشاد (پلیس گشت اخلاق
جیمز هیلمن
جیمز هیلمن در ۱۲ آوریل ۱۹۲۶ در آتلانتیک سیتی نیوجرزی آمریکا به دنیا اومد. تحصیلاتش رو در اروپا دنبال
حبیب دوانلو
حبیب دوانلو استاد روانپزشکی دانشگاه مکگیل و مدیر مؤسسهی آموزش و پژوهش در رواندرمانی پویشی کوتاه
حمله پانیک
حمله پانیک در DSM-5-TR (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، نسخه پنجم بازنگریشده) بهعنوان یه «م
حوزهی طرحوارهای
طرحوارهدرمانی بر این پایه بنا شده که همهی انسانها چند نیاز هیجانی اساسی دارن — از جمله نیاز به د
خود یونگی
«خود» در زبان فارسی گاهی «ذات» یا «وجود کامل» ترجمه میشه، ولی در ادبیات بالینی روانشناسی تحلیلی، ا
خودآسیبرسانی
خودآسیبرسانی (self-harm) یعنی آسیب عمدی به بدن خود، بدون قصد خودکشی — مثل بریدن، سوزاندن یا ضربه زد
خودشفقتی
خودشفقتی (self-compassion) یعنی همون مهربانیای که به یه دوست آسیبدیده نشون میدی، بهش بدی — اما ای
خودشکوفایی
خودشکوفایی — یا به انگلیسی self-actualisation — یکی از مفاهیم بنیادی روانشناسی انسانگراست. ابراهام
خودکارآمدی
خودکارآمدی یعنی باور شما به تواناییتون برای انجام یک کار مشخص — نه به اینکه چهقدر باهوش هستید، نه
داروی ضد افسردگی
اگه در بحران هستید یا فکر آسیب به خودتون دارید، الان با خدمات بحران منطقهتون تماس بگیرید: | کشور |
دانیل وینیکات
وینیکات در جایی از طیفِ میانهی روانکاوی بریتانیایی قرار میگیره — نه کاملاً در مکتب کلاین [مالنی کا
درمان متمرکز بر هیجان
درمان متمرکز بر هیجان (Emotionally Focused Therapy یا EFT) توسط لزلی گرینبرگ (Leslie Greenberg) و هم
درونگرا
یونگ در سال ۱۹۲۱ در کتاب «انواع روانشناختی» (Psychological Types) مفهوم درونگرایی را بهعنوان یکی ا
دلتنگی
دلتنگی (deltangi) یک مفهوم فارسی برای حالتیست که قابل ترجمهی دقیق به nostalgia یا homesickness نیس
دلمرده
«دلمرده» ترکیبیست از دو بخش: «دل» (del) و «مرده» (mordeh). در فارسی، «دل» صرفاً قلب تشریحی نیست — ی
دوفرهنگی
دوفرهنگی یعنی یه نفر در دو فرهنگ بهاندازهی کافی ریشه داره که بتونه در هر دو بهطور مؤثر زندگی کنه.
دوپارهسازی
> پیچیدگی هیجانی (خوب + بد) ← ناتوانی Ego در ادغام ← جداسازی ← یا «همهخوب» یا «همهبد» > پیچیدگی هی
دیاسپورا
دیاسپورا یعنی پراکندگی یک جمعیت از خاستگاه اصلیشان در سرتاسر جهان. این مفهوم هم یه واقعیت جغرافیایی
دیانا فوشا
دیانا فوشا در دسامبر ۱۹۵۲ در بخارست، رومانی، به دنیا اومد. خانوادهاش وقتی او دوازده ساله بود به نیو
دیوید ماالن
دیوید ماالن در ۲۱ مارس ۱۹۲۲ در هند به دنیا اومد. ابتدا شیمی خوند — اون هم در آکسفورد — اما بعد از جن
ذهنیت رشد
ذهنیت رشد بر پایه نظریههای ضمنی هوش (implicit theories of intelligence) بنا شده. دوئک (۱۹۹۹) در کتا
ذهنآگاهی
ذهنآگاهی در ادبیات روانشناسی بالینی یک مهارت شناختی-توجهیه، نه یک حالت روحانی یا مذهبی. سه عنصر اص
ذهنآگاهی مبتنی بر شناختدرمانی
ذهنآگاهی مبتنی بر شناختدرمانی (MBCT یا Mindfulness-Based Cognitive Therapy) توسط سه پژوهشگر — زیند
رشد پس از تروما
رشد پس از تروما (PTG) به تجربهی تغییر مثبت اشاره داره که در نتیجهی دستوپنجه نرم کردن با چالشهای
رفتار درمانی دیالکتیکی
رفتار درمانی دیالکتیکی (Dialectical Behaviour Therapy یا DBT) توسط دکتر مارشا لینهان (Marsha Linehan
رفتاردرمانی شناختی
رفتاردرمانی شناختی (Cognitive Behavioural Therapy یا CBT) یک روش واحد نه، یک خانواده از رواندرمانی
روابط ابژه
نظریهی روابط ابژه در دهههای ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ در بریتانیا بالید. تا پیش از اون، روانکاوی فرویدی بیشتر
رواندرمانگر
واژهی «رواندرمانگر» (psychotherapist) به طیف گستردهای از متخصصان سلامت روان اشاره میکنه که درمان
روانشناس بالینی
روانشناس بالینی (clinical psychologist) یه متخصص سلامت روانه که بعد از طی کردن چندین سال آموزش تخصصی
روانشناسی تجربهمحور
تجربه یک سنت رواندرمانی است که بر روانشناسی تجربهمحور (Experiential Psychology / Experiential Ther
روانشناسی تحلیلی یونگی
روانشناسی تحلیلی یونگی (Jungian Analytical Psychology) توسط روانپزشک سوئیسی Carl Gustav Jung, 1875–
روانکاو
روانکاو (psychoanalyst) یه متخصص سلامت روانه که در شاخهای از رواندرمانی کار میکنه که زیگموند فروی
روانکاوی
روانکاوی (Psychoanalysis) یک سنت رواندرمانی است که توسط زیگموند فروید در دهه ۱۸۹۰ بنیان گذاشته شد.
رواندرمانی بینفردی
رواندرمانی بینفردی (IPT یا Interpersonal Psychotherapy) توسط روانپزشک جرالد کلرمن (Gerald Klerman
رواندرمانی متمرکز بر انتقال
توسط روانپزشک و روانکاو اتریشی رواندرمانی متمرکز بر انتقال (Transference-Focused Psychotherapy یا
رواندرمانی پویشی
رواندرمانی پویشی (Psychodynamic Psychotherapy) در سنت روانکاوی فروید رشد کرده اما در شکل معاصر، تفا
رواندرمانی گروهی
رواندرمانی گروهی (Group Psychotherapy) شکل درمانی است که توسط پیشگامان متعدد توسعه یافت — در قرن بی
روانشناسی بومی
روانشناسی بومی در سادهترین تعریفش میگه که روانشناسی جهانیشدهی غربی — که عمدتاً از نمونههای دا
روانپزشک
روانپزشک یه پزشک متخصصست که بعد از تحصیل طب عمومی، سالها آموزش تخصصی در حوزهی بهداشت روان دیده.
روانکاوی کوتاهمدت
روانکاوی کوتاهمدت (Brief Psychoanalytic / Brief Psychodynamic Therapy) گاهی STPP — Short-Term Psyc
روشنفکرنمایی
- آنا فروید، در «The Ego and the Mechanisms of Defence» (۱۹۳۶)، روشنفکرنمایی را در فهرست ده دفاع گنج
سایه
در روانشناسی تحلیلی یونگی، روان از لایههای مختلفی تشکیل شده: من (ego)، پرسونا، ناخودآگاه فردی، ناخ
سبک دلبستگی ایمن
سبک دلبستگی ایمن (Secure Attachment) شکل سالم پیوند دلبستگی است که در آن فرد شامل دو باور مدل کاری د
سبکهای فرزندپروری بومریند
دایانا بومریند پژوهشگری بود که در دههی ۱۹۶۰ روی نمونههای خانوادههای آمریکایی طبقهی متوسط مطالعه
سرویس ملی بهداشت بریتانیا
NHS چیه، چه کسی واجد شرایطه، عوارض مهاجرتی IHS، خدمات روانسلامتی رایگان، و مسیر دسترسی برای ایرانیا
سرکوب
سرکوب (Repression)، گاهی Motivated Suppression نامیده میشود، فرایندی ناخودآگاه است که در آن: سرکوب
سرکوب فرهنگی
سرکوب فرهنگی یه اصطلاح چندلایهست. در روانشناسی فرهنگی، به اجبار برای پنهانکردن یا رها کردن عناصر
سفر قهرمان
«مونومیث» (monomyth) — واژهای که کمپبل از جیمز جویس قرض گرفت — نام دیگهی سفر قهرمانه. مفهوم اصلی ا
سو جانسون
سو جانسون در دهه ۱۹۸۰ در کانادا با Les Greenberg روی توسعه EFT کار کرد. اولین مقاله پژوهشی آنها در
سوءاستفاده عاطفی
سوءاستفاده عاطفی (Emotional Abuse)، گاهی Abuse Psychological نیز نامیده میشود) شامل هرگونه الگوی رف
سوماتیزه شدن
سوماتیزه شدن (somatisation) یعنی وقتی پریشانی روانی از طریق نشانههای جسمی بروز پیدا میکنه — درد، خ
سوپروایژن بالینی
سوپروایژن بالینی (clinical supervision) یه فرایند رسمی و ساختارمنده که توش یه رواندرمانگر یا متخصص
سوگ فرهنگی
> این مدخل آموزشی است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان حرفهای نیست. اگر در بحران هستید، لطفاً بلاف
سوگ پیچیده
و کد F43.81 (PGD یا Prolonged Grief Disorder) اختلال سوگ طولانیمدت سوگ پیچیده با نام رسمی DSM-5-TR
سکوت دیوار سنگی گاتمن
سکوت دیوار سنگی (Stonewalling) در این مرحله، فرد آخرالزمان است. در تعامل بهطور کامل نقطه پایانی پیش
سیستم سمپاتیک
سیستم سمپاتیک شاخهای از سیستم عصبی خودمختار است که فعالیتهای زیر را هماهنگ میکند: سیستم سمپاتیک ش
سیستم لیمبیک
سیستم لیمبیک (System Limbic) مجموعهای از ساختارهای عمیق مغز است که نقش محوری در هیجان، حافظه، انگیز
سیستم پاراسمپاتیک
سیستم پاراسمپاتیک شاخهای از سیستم عصبی خودمختار است که فعالیتهای زیر را هماهنگ میکند: سیستم پاراس
سیستمهای خانوادگی درونی
در دههی ۱۹۸۰ دکتر ریچارد شوارتز (Richard Schwartz) سیستمهای خانوادگی درونی (IFS یا Internal Family
طرح درمان سلامت روان با پزشک عمومی (Mental Health Treatment Plan / MHC
طرح درمان سلامت روان با پزشک عمومی (MHCP یا Mental Health Treatment Plan) یه سند رسمیه که GP شما در
طرحواره آسیبپذیری در برابر خطر
جفری یانگ در کتاب پایهایاش، Schema Therapy: A Practitioner's Guide (2003)، هجده «طرحواره ناسازگار
طرحواره انزوای اجتماعی
طرحواره انزوای اجتماعی [طرحواره ناسازگار اولیه](/fa/واژهنامه/طرحواره-ناسازگار-اولیه) (social isola
طرحواره ایثار
طرحواره ایثار در چارچوب نظری یانگ بخشی از حوزهی «دیگرمحوری» (other-directedness) است — حوزهای که د
طرحواره بازداری هیجانی
طرحواره بازداری هیجانی (emotional inhibition schema) یه الگوی ذهنیست که در چارچوب طرحوارهدرمانی ج
طرحواره تنبیه
طرحواره تنبیه (punitiveness schema) یک الگوی ذهنی ناسازگار اولیهست که جفری یانگ در چارچوب طرحواره
طرحواره جلب توجه
«طرحواره جلب توجه» یکی از ۱۸ طرحوارهی ناسازگار اولیه است که جفری یانگ در چارچوب طرحوارهدرمانی معر
طرحواره خویشتنداری ناکافی
طرحواره خویشتنداری ناکافی در حوزهی «محدودیتهای مختل» (Impaired Limits Domain) جای میگیره — یکی از
طرحواره رهاشدگی
طرحواره رهاشدگی (abandonment schema) یکی از الگوهای اولیهایست که جفری یانگ (Jeffrey Young) در چارچ
طرحواره شکست
طرحواره شکست (failure schema) یکی از ۱۸ طرحوارهی ناسازگار اولیه است که جفری یانگ و همکارانش در چارچ
طرحواره محرومیت هیجانی
طرحواره محرومیت هیجانی در حوزهی قطعارتباط و طرد (Disconnection & Rejection Domain) قرار داره — همو
طرحواره
طرحواره (schema) در روانشناسی، یعنی یک الگوی ذهنی ریشهدار که از دوران کودکی شکل میگیره و بر نحوه
طرحواره اطاعت
طرحواره اطاعت یکی از هجده طرحوارهی ناسازگار اولیهای است که جفری یانگ و همکارانش در چارچوب طرحوا
طرحواره معیار سرسختانه
طرحواره معیار سرسختانه (unrelenting standards schema) یکی از هجده طرحوارهی ناسازگار اولیه است که
طرحواره ناسازگار اولیه
«طرحوارهی ناسازگار اولیه» (early maladaptive schema یا EMS) یک الگوی عمیق و پایدار در ذهنست که از
طفل سپر
«طفل سپر» اصطلاحیست از نظریهی سیستمهای خانوادگی برای فرزندی که خانواده، آگاهانه یا ناخودآگاه، نقش
عاشورا
عاشورا (به عربی: عاشوراء — «دهم») در فرهنگ ایرانی شیعی به مجموعهای از مراسم سوگواری، برنامههای دین
عقده
واژهی «عقده» (complex) در فارسی عمومی گاهی به معنی پیچیدگی یا حساسیت بیش از حد به کار میره — مثلاً
عقده ادیپ
عقده ادیپ (Oedipus complex) نامش رو از اسطورهی یونانی ادیپ گرفته — کسی که ناآگاهانه پدرش رو کشت و ب
عقده مادر
در روانشناسی تحلیلی، «عقده» یه مجموعهی هیجانیه که دور یه محور مرکزی — یه کهنالگو — سازمان یافته.
عقده پدر
عقده پدر (father complex) در روانشناسی تحلیلی یونگ یعنی یک خوشه از تصاویر، هیجانات، و انتظارات ناخو
عقلانیسازی
نکته کلیدی که عقلانیسازی را از دروغگویی متمایز میکند: فرد در عقلانیسازی خود، را قریب میدهد، نه ف
غرقشدگی هیجانی
غرقشدگی هیجانی (Emotional Flooding) یا بهاختصار Flooding حالتی است که در آن برانگیختگی فیزیولوژیک
غم مهاجرت
غم مهاجرت یعنی واکنش سوگمانندی که وقتی کسی کشورش، خانوادهاش، زبانش و همه چیزی رو که برایش آشناست ت
غیرت
غیرت یک احساس اخلاقی-فرهنگی پیچیده در فرهنگ ایرانی است که با مفاهیم ناموس، آبرو، و مرزهای رابطهای گ
فرافکنی
فرافکنی (Projection) فرایندی ناخودآگاه است که در آن محتوای روانی غیرقابلقبول برای Ego (Ego-dystonic
فرافکنی سایه
در روانشناسی تحلیلی، فرافکنی (projection) بهطور کلی فرآیندیه که طی اون محتوای ناخودآگاه به منابع بی
فردگرایی
فردگرایی در ادبیات روانشناسی بینفرهنگی در برابر جمعگرایی قرار میگیره. این دو مفهوم ابعاد یه پیوس
فردیت
فردیت در روانشناسی تحلیلی به معنای «یکپارچه شدن روان» ست — فرآیندی که یونگ اون رو چنین توصیف کرده:
فرزند سومین فرهنگ
فرزند سومین فرهنگ (TCK) یعنی کسی که بخش مهمی از سالهای رشدش رو در فرهنگی غیر از فرهنگ والدینش گذرون
فرزند طلایی
«فرزند طلایی» مکملِ نقشِ «طفل سپر» است. در یک سیستمِ خانوادگیِ ناکارآمد — مخصوصاً وقتی والدی ویژگیه
فرزندوار شدن
اصطلاح فرزندوار شدن از سنت نظریهی سیستمهای خانوادگی میاد. بوشورمنی-نَژ و اسپارک این رو بهعنوان یک
فرسایش زبان مادری
فرسایش زبان مادری (به انگلیسی: mother tongue attrition یا first language attrition — اغلب با نماد FL
فرسودگی
فرسودگی (burnout) یه حالت خستگی عمیقه — نه اون خستگیای که با یه آخر هفتهی خوب برطرف میشه. این مفه
فرهنگ شرم
«فرهنگ شرم» به ساختاری از تنظیم اجتماعی اشاره داره که در اون قضاوت جامعه نقش اصلی رو در شکلدادن به
فرهنگ گناه
رُث بندیکت، مردمشناس آمریکایی، در ۱۹۴۶ برای اولینبار فرهنگها را بر اساس سازوکار اصلی کنترل اجتماع
فرهنگپذیری
فرهنگپذیری یعنی فرآیند تغییر فرهنگی و روانشناختی که وقتی دو فرهنگ با هم تماس پیدا میکنن اتفاق می
فروتنی فرهنگی
فروتنی فرهنگی با مفهوم متداولتر «شایستگی فرهنگی» (cultural competence) فرق داره — و این تفاوت مهمه.
فریبکار
کهنالگوی فریبکار (به انگلیسی: trickster archetype) یکی از قدیمیترین و پرتکرارترین الگوهای اسطورها
فضای انتقالی
دونالد وینیکات، روانپزشک و رواندرمانگر پویشی بریتانیایی (۱۸۹۶–۱۹۷۱)، یه چیزی دید که نظریهپردازان
فعالیت دیاسپورا
فعالیت دیاسپورا به انواع کنشهای سیاسی، فرهنگی، و اجتماعیای گفته میشه که اعضای یه جامعهی مهاجر بر
فعالسازی رفتاری
فعالسازی رفتاری (BA یا Behavioural Activation) ریشه در رفتاردرمانی کلاسیک دارد و بهطور خاص توسط پی
فقدان مبهم
فقدان مبهم (Ambiguous Loss) یه چارچوب نظریست که پائولین بوس — استاد دانشگاه مینهسوتا — اول در سال
فلج کابوس
فلج کابوس (nightmare paralysis) یه تجربهی ناخوشایند خوابست که توش فرد همزمان هوشیاره و نمیتونه تک
فلشبک
فلشبک (flashback) یه تجربهی ناخواستهست که توش فرد بهطور ناگهانی برمیگرده به لحظهی یه رویداد آسی
فوبیای خاص
فوبیای خاص (Specific Phobia) شایعترین اختلال اضطرابی است. در DSM-5-TR با کدهای F40.21x تا F40.24x ط
GLOSSARY-M-003-FA
استرس فرهنگپذیری (acculturative stress) به فشار روانی ناشی از تطبیق با فرهنگ جدید گفته میشه. در ای
GLOSSARY-M-015-FA
احساس گناه بازمانده یه سازهی روانشناختیه که در آن فرد — با اینکه خودش نقشی در بدبختی دیگران نداشته
GLOSSARY-M-016-FA
لیمینالیتی یعنی حالت بینابینی در گذار — نه آنجایی که بودی، نه آنجایی که میخوای برسی. در روانشناسی
GLOSSARY-O-001-FA
راهنمای گامبهگام برنامهی Better Access مدیکر استرالیا: نقشهی درمانی سلامت روان، جدول یارانهها،
آبرو
آبرو در روانشناسی فرهنگی ایرانی: تعریف، ریشههای نظری، کاربرد بالینی، تفاوت نسلی در دیاسپورا، و باز
آلن آباس
آلن آباس در ۲۲ فوریه ۱۹۶۲ در کانادا متولد شد. تخصصش روانپزشکیه و فعالیت اصلیاش در دانشگاه دالهاوز
آنیما
کلمهی آنیما از لاتین میاد و معنیاش «روح» یا «نفَس» ست. یونگ این مفهوم رو اولبار در «دو رساله دربا
آنیموس
در روانشناسی تحلیلی، روان انسان را میشه به دو لایهی بزرگ تقسیم کرد: خودآگاه و ناخودآگاه. یونگ معتق
آگورافوبیا
با کد F40.00 در (Agoraphobia) آگورافوبیا DSM-5-TR، در اختلال جداگانهای است (به جای زیرمجموعه پانیک