اختلال افسردگی فصلی الگویی از دورههای افسردگی است که در یک فصل خاص از سال (معمولاً پاییز و زمستان) ظاهر میشود و در فصل دیگر (بهار و تابستان) بهطور کامل بهبود مییابد. بهعنوانتشخیصگر فصلی برای اختلالات خلقی DSM-5-TR شناخته میشود، نه اختلال جداگانه. شیوع در عرضهای جغرافیایی بالاتر بیشتر است. درمان شامل نوردرمانی و SSRI است و در موارد متوسط تا شدید رواندرمانی.
تعریف گسترده
اختلال افسردگی فصلی بهعنوان«تشخیصگر با الگوی فصلی» (SAD یا Seasonal Affective Disorder) در DSM-5-TR برای اختلال افسردگی اساسی راجعه یا اختلال دوقطبی شناخته میشود — نه بهعنوان اختلال جداگانه (with seasonal pattern). الگوی غالب، شروع دورههای افسردگی در پاییز یا زمستان و بهبود کامل در بهار است (نوع زمستانی). نوع نادرتر، الگوی تابستانی است.
برخلاف الگوی کلاسیک افسردگی اساسی — نوع زمستانی معمولاً با علائم آتیپیک همراه است:پرخوابی، پرخوری، تمایل به کربوهیدرات، افزایش وزن.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR، تشخیصگر فصلی نیازمند رابطه زمانیمنظم بین شروع دورههای افسردگی و یک فصل خاص از سال است:معیار A: رابطه زمانی منظم.معیار B: بهبود کامل (یا تغییر از افسردگی به مانیا/هیپومانیا) در فصل خاص دیگر.معیار C: در طول دو سال گذشته،دو دوره افسردگی فصلی الگو وجود داشته، و در همان دوره دو سال هیچ دوره غیرفصلی رخ نداده.معیار D: دورههای فصلیبهمراتب بیشتر از دورههای غیرفصلی هستند، در طول زندگی. [?]
علل و عوامل خطر
- اختلال در ریتم سیرکادین در نوع زمستانی وکاهش نور خورشید
- اختلال درسروتونین وملاتونین
- حساسیت به نور فردی و چشمی
- زنان بیشتر از مردان تحت تأثیر
- شیوع بالاتر درعرضهای جغرافیایی بالاتر (دور از خط استوا)
- سابقه افسردگی یا دوقطبی بهعنوان عامل خطر
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی: اختلال افسردگی اساسی بدون الگوی فصلی؛ اختلال دوقطبی با الگوی فصلی (تابستان مانیا/هیپومانیا، زمستان افسردگی)؛ افسردگی ناشی از کمکاری تیروئید (که خود میتواند فصلی باشد)؛ افسردگی واکنشی به استرس فصلی (تعطیلات، سالگرد فقدان). همبود با سایر اختلالات خلقی، اضطرابی، و خوردن.
رویکردهای درمانی
- نوردرمانی (Light Therapy) — قرار گرفتن در معرض نور ۱۰٬۰۰۰ لوکس به مدت ۲۰–۳۰ دقیقه صبح، خط اول برای موارد خفیف تا متوسط
- SSRI (بهویژه فلوکستین، سرترالین) — میتوان بهصورت پیشگیرانه از پاییز شروع کرد
- بوپروپیونتأیید FDA برای پیشگیری SAD
- CBT ویژه SADشواهد قوی، اثر طولانیمدتتر از نوردرمانی
- مدیریت سبک زندگی: فعالیت بیرون از منزل در نور روز، ورزش، تنظیم خواب
بافت ایرانی و دیاسپورا
این موضوع برای ایرانیان مهاجر بهکشورهای شمالی (کانادا، بریتانیا، آلمان، کشورهای اسکاندیناوی) اهمیت بسیار دارد. ایرانیان از کشور با آفتاب فراوان مهاجرت میکنند و در ماههای زمستانی کشورهای شمالی، ممکن است برای اولین بار با SAD مواجه شوند بدون اینکه بدانند الگو فصلی است. تشخیص اغلب در سال دوم یا سوم زندگی در کشور جدید روشن میشود.
واژههای مرتبط
بوپروپیون · SSRI · CBT · اختلال افسردگی اساسی · اختلال دوقطبی · ریتم سیرکادین · ملاتونین · نوردرمانی
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| اختلال افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی | Cluster A glossary |
| ریتم سیرکادین، ملاتونین | Cluster H glossary |
| CBT، نوردرمانی | Cluster C glossary |
| بوپروپیون، SSRI | Cluster P glossary |
Pillar-up: مقاله/افسردگی/fa/ (DEP-01) ·Forthcoming deep cluster: DEP-16
منابع و مراجع
۳ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: Seasonal pattern specifier, two-year criterion] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- Melrose, S. (2015). Seasonal Affective Disorder: An overview. Depression Research and Treatment. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4673349/ [Supports: Epidemiology, latitude effect, treatment overview] · pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4673349/
- Rohan, K. J., et al. (2016). Outcomes one and two winters following CBT vs light therapy for SAD. American Journal of Psychiatry, 173(3), 244–251. URL: https://ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2015.15060773 [Supports: CBT vs light therapy comparison, durability of response] · ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2015.15060773