اختلال شخصیت خودشیفته (NPD) با الگوی فراگیر بزرگمنشی، نیاز به تحسین، و فقدان همدلی شناخته میشود. شیوع طول عمر تخمینی ۰.۵–۶٪ زیر سطح بزرگمنشی ظاهری، اغلب یک تصور شکننده از خود و آسیبپذیری به نقد قرار دارد. درمان یا رواندرمانی پویشی، تمایز بین خودشیفتگی TFP، دشوار اما ممکن است — معمولاً نیازمند کار طولانیمدت با طرحوارهدرمانی بزرگمنشانه وآسیبپذیر بالینی مهم است.
تعریف گسترده
اختلال شخصیت خودشیفته در طبقه F60.81 یا کد NPD یا Narcissistic Personality Disorder طبقهبندی میشود. محور این اختلالالگوی فراگیر بزرگمنشی، نیاز به تحسین، و فقدان همدلی قرار دارد. ویژگی محوری B، «اختلالات شخصیت، خوشه» اولین بزرگسالی در زمینههای مختلف ظاهر میشود.
دو زیرنوع آشکار، فخرفروش، رقابتجو، بدون آگاهی ازبزرگمنشانه (:Grandiose) متمایز میکند: NPD پژوهشهای اخیر کماعتمادی پنهان، حساسیت شدید به نقد، احساس استحقاق ولی همراه باآسیبپذیر (:Vulnerable) زیرین شرم و خشم خاموش. این تمایز در درمان مهم است.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR، با فقدان همدلی، نیاز به تحسین، بزرگمنشی فراگیر الگوی معیارپنج (یا بیشتر) از نه:
- حس بزرگمنشی (بدون دستاورد متناسب) خود را دارد، انتظار شناسایی دستاوردها، اغراق در اهمیت درباره
- عشق ایدهآل اشتغال ذهنی با خیالپردازیهای موفقیت بیحد، قدرت، درخشش، زیبایی، یا
- خاص بودن و یکتایی باور به که فقط افراد یا مؤسسات خاص میتوانند درکش کنند، به
- نیاز بهتحسین افراطی
- استحقاق (انتظار درمان مساعد خاص یا تطبیق خودکار با انتظاراتش)
- بهرهبرداری بینفردی (استفاده از دیگران برای رسیدن به اهدافش)
- فقدان همدلی (ناتوانی یا عدم تمایل به شناسایی یا همسانی با احساسات/نیازهای دیگران)
- حسود همدلی اغلب به دیگران یا باور به اینکه دیگران به او حسود هستند
- رفتارها یا نگرشهایمتکبر و خودبزرگبین
علل و عوامل خطر
- ضرایب نارسیسیستی در دوران رشد — یا والدینی که کودک را بهعنوان «انعکاسی از خود» در نظرمدلهای روانتحلیلی میگرفتند، یا والدینی که کودک را تحقیر کردند
- طرحوارههای ناسازگار اولیه استحقاق-بزرگمنشی، نقص-شرم (پنهان)، معیار سرسختانه
- مدلسازی والدینی خودشیفتگی
- وراثتپذیری متوسط
- نسبت مرد به زن تقریباً ۲ به ۱
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
همبود با افسردگی، اختلال دوقطبی، سایر اختلالات شخصیت (بهویژه ضداجتماعی، نمایشی، مرزی)، اختلالات مصرف مواد.تشخیص افتراقی:اختلال شخصیت مرزیهمدلی غایب، اما بدون نیاز به تحسیناختلال شخصیت ضداجتماعیجلب توجه، اما بدون بزرگمنشی واقعیاختلال شخصیت نمایشیهمدلی متناوب وجود دارد، بیثباتی هیجانی شدیدتر رفتار خودشیفتهگونه در محیطهای رقابتی که اختلالخودشیفتگی فرهنگی-اجتماعیدورهای، نه پایداراختلال مانیا نیست
رویکردهای درمانی
اختلالات شخصیت برای درمان است — به دلیل ضعف بینش، مقاومت به اعتراف بهچالشبرانگیزترین یکی از NPD آسیبپذیری، و ترک زودرس درمان. با این حال، درمان ممکن است:
- رواندرمانی متمرکز بر انتقال (TFP)شواهد قویترین برای NPD
- طرحوارهدرمانیمود خودبزرگبین، مود کودک آسیبپذیر زیرین و کار با بهویژه مفید برای
- رواندرمانی پویشی بلندمدت
- رواندرمانی پویشی فشرده کوتاهمدت (ISTDP) برای موارد همراه با هیجانهای دفعشده عمیق
- مدیریت تحول (بهعنوان فرصتهای درمانی) کار با شکستهای نارسیسیستی
- دارودرمانی (افسردگی، اضطراب) فقط با اختلالات همزمان
فاز ابتدایی درمان معمولاً نیازمند تحمل بزرگمنشی و مقاومت بالا است، تا فضای امن برای ظهور آسیبپذیرینکته بالینی زیرین ایجاد شود.
بافت ایرانی و دیاسپورا
نقش مرکزی دارند، رفتارهای خودشیفتهگونه گاه بهاشتباه بهعنوان «خصوصیاتتأیید بیرونی وآبرو در ساختار فرهنگ ایرانی که از سطح فرهنگی و دیدن NPD شخصیتی فرهنگی» تعبیر میشود. تشخیص واقعیالگوی فراگیر نیازمند فراتر رفتن از است. در دیاسپورا NPD در زمینهشکستهای مهاجرت که وقتی فرد نمیتواند تأیید اجتماعی سابق را در محیط جدید بازآفرینی کند) آشکار میشود — این میتواند به افسردگی یا فروپاشی همراه شود.آسیبرسان
واژههای مرتبط
اختلال شخصیت مرزی · اختلال شخصیت ضداجتماعی · سوءاستفاده خودشیفته · طرحواره استحقاق-بزرگمنشی · طرحواره نقص-شرم · آبرو · ISTDP · طرحوارهدرمانی · TFP
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| اختلال شخصیت مرزی، اختلال شخصیت ضداجتماعی، اختلال شخصیت نمایشی، اختلال شخصیت اجتنابی | Cluster A glossary |
| طرحواره استحقاق-بزرگمنشی، طرحواره نقص-شرم، مود خودبزرگبین | Cluster E glossary |
| سوءاستفاده خودشیفته | Cluster I glossary |
| طرحوارهدرمانی، رواندرمانی پویشی، ISTDP، TFP | Cluster C glossary |
| آبرو | Cluster L glossary |
Pillar-up: مقاله/طرحواره-درمانی/fa/ (SCH-01)Forthcoming deep cluster: Various
منابع و مراجع
۲ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F60.81, nine-criterion diagnosis, grandiose/vulnerable distinction] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- Caligor, E., et al. (2015). Narcissistic personality disorder: diagnostic and clinical challenges. American Journal of Psychiatry, 172(5), 415–422. URL: https://ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2014.14060723 [Supports: TFP evidence, treatment challenges, subtypes] · ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2014.14060723