اختلال اضطراب اجتماعی (که به آن فوبیای اجتماعی هم گفته میشود) ترس شدید و پایدار از موقعیتهای اجتماعی است که در آنها فرد در معرض قضاوت دیگران قرار میگیرد. این ترس به مدت حداقل شش ماه ادامه دارد و باعث اجتناب یا تحمل توأم با ناراحتی شدید میشود. شیوع طول عمر حدود ۵–۷٪ است. درمانهای مؤثر شامل رفتاردرمانی شناختی، مواجههدرمانی، و در صورت لزوم SSRI است.
تعریف گسترده
در F40.10 با کد (که قبلاً «فوبیای اجتماعی» نامیده میشد، SAD یا Social Anxiety Disorder) اختلال اضطراب اجتماعی در موقعیتهای اجتماعی یا عملکرد است — صحبتترس از ارزیابی منفی طبقهبندی میشود. محور این اختلال DSM-5-TR در جمع، غذا خوردن در حضور دیگران، صحبت با غریبهها، استفاده از سرویسهای عمومی. فرد میترسد به شکلی رفتار کند که موجب شرم، تحقیر یا طرد شود.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR:معیار A: ترس یا اضطراب شدید دربارهیک یا چند موقعیت اجتماعی که فرد در معرض بررسی قرار موقعیتهای اجتماعی یا عملکرد است.معیار B: فرد میترسد با رفتارش یا با نشان دادن علائم اضطراب، ارزیابی منفی شود.معیار C: موقعیتهای اجتماعیتقریباً همیشه ترس یا اضطراب برمیانگیزند.معیار D: اجتناب از موقعیتهای اجتماعی یا اضطراب شدید تحمل میشود.معیار E: ترسبیش از خطر واقعی (با در نظر گرفتن هنجارهای فرهنگی) است.معیار F: اضطراب، اجتناب یا ناراحتی معنادار بالینی در عملکرد یا تحصیل.معیار G: ادامه داردحداقل شش ماه.
اگر اضطراب محدود به صحبت یا اجرا در حضور جمع باشد (مانند سخنرانی)تشخیصگر «فقط عملکرد» (performance only) (اجرای موسیقی).
علل و عوامل خطر
- وراثتپذیری: بستگان درجه اول، ۲ تا ۶ برابر بیشتر در معرض ابتلا
- مزاج بازداری رفتاری پیشبین قوی، بهعنوان در کودکی
- تجربیات اجتماعی منفی: قلدری، تحقیر در خانواده یا مدرسه، طرد همسالان
- طرحواره جلب توجه و طرحواره نقص-شرم در مدل یانگ
- شروع معمولاً در نوجوانی (میانگین ۱۳ سالگی)
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
افراد SAD با ۷۲٪ تا ۸۱٪ دیگری دارند، اختلالات،GAD ،افسردگی: سوءمصرف الکل (بهعنوان خوددرمانی)، اختلال شخصیت اجتنابی.تشخیص افتراقی: آگورافوبیا (ترس از فضای باز/تنها بودن، نه از اختلال شخصیت اجتنابی (فراگیری بیشتر، شدت مزمن)، اجتماعی به تماس اجتماعی، نه ترس از آن)؛ اختلال شخصیت اسکیزوئید (بیعلاقگی قضاوت)؛ شرم طبیعی فرهنگی (در فرهنگ ایرانی تشخیص دقیق لازم است).
رویکردهای درمانی
- رفتاردرمانی شناختی (CBT) شامل، ۱۲–۱۶ جلسه، مواجههدرمانی ساختاریافته تدریجی با موقعیتهای ترسناک
- طرحوارهدرمان برای موارد مقاوم یا با ریشه عمیق در طرحواره نقص-شرم
- رواندرمانی پویشی برای مواردی که اضطراب اجتماعی دفاع علیه هیجانهای دیگر است
- SSRI خط اول دارویی — (پاروکستین، سرترالین، اسکیتالوپرام)
- بتابلاکرها (پروپرانولول) برای اضطراب عملکرد موقت
- بنزودیازپینها فقط در شرایط بسیار محدود و کوتاهمدت
بافت ایرانی و دیاسپورا
در فرهنگ ایرانی، تمایز SAD حساسیت فرهنگی بهقضاوت اجتماعی و آبرو در فرهنگ ایرانی، اضطراب درباره آبرو مهم است. اضطراب وقتی تشخیص داده میشود که این اضطراب بیش از هنجار فرهنگی و مختلکننده عملکرد باشد. در SAD است؛هنجاری دیاسپورا،خودآگاهی فرهنگی و اضطراب لهجه ایجاد میکند که در منابع SAD در محیطهای کاری انگلیسیزبان، شکل خاصی دارد، غربی استاندارد دیده نمیشود.
واژههای مرتبط
مواجههدرمانی · طرحواره نقص-شرم · اختلال شخصیت اجتنابی · آگورافوبیا · فوبیای خاص · اضطراب · SSRI · CBT · آبرو · مزاج بازداری رفتاری
نقشه لینکسازی داخلی 🔗
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| اضطراب | /fa/واژهنامه/اضطراب |
| طرحواره نقص-شرم، طرحواره جلب توجه | Cluster E glossary |
| اختلال شخصیت اجتنابی، آگورافوبیا، فوبیای خاص | Cluster A glossary |
| CBT، مواجههدرمانی، طرحوارهدرمانی، رواندرمانی پویشی | Cluster C glossary; first methodology mention → method-pages (MET-SCH-FA, MET-PSY-FA) |
| بتابلاکر، بنزودیازپین، SSRI | Cluster P glossary |
| آبرو | Cluster L (Iranian cultural) |
Pillar-up: /fa/مقاله/اضطراب (ANX-01)Forthcoming deep cluster: ANX-03
منابع و مراجع
۳ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. Washington, DC: APP. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F40.10 coding, full diagnostic criteria] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- Merck Manual Professional. Social Anxiety Disorder. URL: https://www.merckmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/anxiety-and-stressor-related-disorders/social-anxiety-disorder [Supports: Lifetime prevalence ~5%, gender ratio, comorbidity] · www.merckmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/anxiety-and-stressor-related-disorders/social-anxiety-disorder
- NICE CG159 (2013). Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment. URL: https://www.nice.org.uk/guidance/cg159 [Supports: Treatment guidelines, CBT first-line, SSRI dosing] · www.nice.org.uk/guidance/cg159