اختلال پانیک با حملات پانیک ناگهانی، شدید و غیرمنتظره مشخص میشود — موجهایی از ترس همراه با علائم جسمی شدید مثل تپش قلب، تنگی نفس و حس مرگ قریبالوقوع. ویژگی کلیدی اختلال، نگرانی پایدار درباره تکرار حمله و تغییر رفتار برای پیشگیری از آن است. شیوع طول عمر حدود ۲–۳٪ است. درمانهای مؤثر شامل رفتاردرمانی شناختی، مواجهه با حساسیت بدنی (interoceptive exposure) و SSRI است.
تعریف گسترده
اختلال پانیک (Panic Disorder) با کد F41.0 طبقهبندی میشود. تفاوت کلیدی آن با سایر اختلالات اضطرابی،حملات پانیک تکرارشونده و غیرمنتظره است — موجهایی از ترس شدید که در عرض چند دقیقه به اوج میرسند، با علائم جسمی قدرتمندی همراهند.حمله پانیک بهخودیخود اختلال پانیک نیست؛ فرد حس میکند در حال مرگ، دیوانه شدن، یا از دست دادن کنترل است. آنچه آن را به اختلال تبدیل میکند، نگرانی پایدار درباره تکرار حمله یا تغییرات رفتاری برای پرهیز از آن است.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR:معیار A: حملات پانیکمکرر و غیرمنتظرهحمله شاملچهار (یا بیشتر) از ۱۳ علامت شامل تپش قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس، احساس خفگی، درد قفسه سینه، تهوع، سرگیجه، لرز/گرگرفتگی، بیحسی، مسخ شخصیت یا مسخ واقعیت، ترس از دست دادن کنترل، ترس از مرگ.معیار B: حداقل یک حمله بایک ماه (یا بیشتر) از یکی (یا هر دو) از موارد زیر پیگرفته شده: (الف) نگرانی پایدار درباره تکرار حمله یا پیامدهای آنها، (ب)تغییر ناسازگار قابل توجه در رفتار مرتبط با حملات.معیار C: عدم انتساب به اثر فیزیولوژیک ماده یا بیماری طبی.معیار D: اختلال با اختلال روانی دیگری بهتر توضیح داده نمیشود. [?]
علل و عوامل خطر
- وراثتپذیری (تا ۴۸٪) قابل توجه در مطالعات دوقلویی
- حساسیت اضطرابی (anxiety sensitivity) — ترس از احساسات بدنی اضطراب
- اختلال در سیستملوکوس سرولئوس نورآدرنرژیک و تنظیم
- استرسهای اخیر، فقدان، یا تروما
- مصرف کافئین، نیکوتین، یا مواد محرک میتواند آستانه را پایین بیاورد
- شروع معمولاً در اواخر نوجوانی تا اوایل بزرگسالی
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی کلیدی: افسردگی اساسی، سایر اختلالات اضطرابی،آگورافوبیا (در حدود یکسوم موارد شدید). شایعترین در حمله اول معمولاًارزیابی قلبی ضروری است — آریتمی قلبی، تیروتوکسیکوز، فئوکروموسیتوما، صرع لب گیجگاهی، اثر مواد یا کافئین. [?]
رویکردهای درمانی
- رفتاردرمانی شناختی (CBT) ویژه پانیک شاملمواجهه با حساسیت بدنی (interoceptive exposure) — تحریک عمدی علائم بدنی مشابه پانیک برای از بین بردن ترس از خود علائم
- روانآموزی درباره ماهیت حمله پانیک (موج گذرا، نه خطر واقعی)
- تکنیکهای تنفس و تنظیم سیستم عصبی
- خط اول داروییSNRI وSSRI (NICE CG113)
- بنزودیازپین فقط در بحران کوتاهمدت
- برای فضاهای ترسناکمواجههدرمانی ،در موارد همراه با آگورافوبیا
بافت ایرانی و دیاسپورا
تجربه میشود و تمرکز ابتدا به اورژانس مراجعه میکنند. در مراجعان ایرانی، حمله پانیک اولیه اغلب بهعنوانحمله قلبی دیاسپورا، حملات گاه در زمینه فشارهای زندگی مهاجرت، بروز میکنند — مصاحبه ویزا، آزمونهای زبان، مواجهههای فرسایشدهنده هویت — که اولین حمله را تحریک میکند. [?]
واژههای مرتبط
مسخ شخصیت · مسخ واقعیت · SSRI · مواجهه با حساسیت بدنی · CBT · حساسیت اضطرابی · GAD · حمله پانیک · آگورافوبیا
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مورد/مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| حمله پانیک، مسخ شخصیت، مسخ واقعیت | Cluster B glossary |
| افسردگی اساسی، GAD، آگورافوبیا | Cluster A glossary |
| مواجهه با حساسیت بدنی، مواجههدرمانی، CBT | Cluster C glossary |
| بنزودیازپین، SSRI، SNRI | Cluster P glossary |
| سیستم سرولئوس | Cluster H glossary |
Pillar-up: مقاله/اضطراب/۱۵ (ANX-01)Forthcoming deep cluster: ANX-04
منابع و مراجع
۳ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F41.0, diagnostic criteria] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- NICE CG113 (2019). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. URL: https://www.nice.org.uk/guidance/cg113 [Supports: Treatment hierarchy, SSRI first-line] · www.nice.org.uk/guidance/cg113
- Craske, M. G., & Stein, M. B. (2016). Anxiety. The Lancet, 388(10063), 3048–3059. URL: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)30381-6/abstract [Supports: Epidemiology, neurobiology, treatment evidence] · www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16