اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD) شکل شدید و ناتوانکننده سندرم پیش از قاعدگی است که در بیشتر دورههای قاعدگی در هفته آخر فاز لوتئال علائم شدید خلقی، اضطرابی، و رفتاری ایجاد میکند و با شروع قاعدگی بهسرعت بهبود مییابد. شیوع تخمینی ٪۳–۸ زنان در سن باروری. متفاوت از PMS رایج (که در ٪۸۰ زنان دیده میشود) با شدت بسیار بیشتر علائم. درمان شامل SSRI، تنظیم سبک زندگی، و در موارد خاص هورموندرمانی است. [?]
تعریف گسترده
اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD یا Premenstrual Dysphoric Disorder) در DSM-5-TR با کد F32.81 طبقهبندی میشود. سندرم پیش از PMDD باید از DSM-IV-TR ارتقا یافت به یک «وضعیت تحت مطالعه» در DSM-5-TR به یک اختلال رسمی. اختلال در عملکرد و شدت که در اکثر زنان در سن باروری رخ میدهد متمایز میشود — تفاوت در (PMS) قاعدگی. علائم در فاز لوتئال (هفته قبل از قاعدگی) شروع میشوند، در روزهای اول قاعدگی بهتر میشوند، و در هفته پس از قاعدگی تقریباً غایباند.الگوی زمانی دقیق ویژگی محوری PMDD است. [?]
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR، در هفته آخر فاز لوتئال، که در چند روز پس از شروع قاعدگی بهتر میشوند و در هفته پس از قاعدگی حداقل یک یا غایباند، از بیشتر دورههای قاعدگی:معیار A: حداقل پنج علامت.معیار B: یک (یا بیشتر) از علائم خلقی، نشانهدار — تحریکپذیری/خشم نشانهدار، خلق افسرده/ناامیدی/خودانتقادی نشانهدار، اضطراب/تنش/روی لبه نشانهدار.معیار C: حداقل یک از علائم اضافی (یا بیشتر) — کاهش علاقه به فعالیتها، مشکل تمرکز، خستگی، تغییر اشتها، احساس غرقشدگی، علائم جسمی (تورم سینه، دردهای عضلانی، نفخ) — (حداقل پنج B+C مجموع).معیار D: علائم موجب ناراحتی بالینی معنادار یا اختلال در عملکرد.معیار E: الگو با اختلال دیگری (افسردگی، GAD، اختلال شخصیت مرزی) بهتر توضیح داده نمیشود، بلکه تشدید نمیشود.معیار F: تأیید با ردیابی روزانه آیندهنگر متوالی قاعده در حداقل دو دوره — خاص خود را دارد. [?]
این معیار F حیاتی است: تشخیص بدون ردیابی روزانه آیندهنگر (ترجیحاً با پرسشنامههای اختصاصی مثل DRSP) قابل اعتماد نیست — یاد آوری گذشتهنگر معمولاً غیرقابل اعتماد است. [?]
علل و عوامل خطر
- حساسیت غیرعادی به نوسانات هورمونی (نه سطح هورمونهای غیرعادی)
- سروتونین تنظیم متفاوت در پاسخ به آلوپرگنانولون (متابولیت پروژسترون)
- سابقه شخصی یا خانوادگی افسردگی یا اختلالات خلقی
- تروما بهویژه در دوران کودکی
- استرس مزمن
- شروع معمولاً در دهه ۲۰ تا ۳۰
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی کلیدی: PMS رایج — علائم خفیفتر، بدون اختلال شدید عملکرد؛ افسردگی اساسی — در تمام چرخه وجود دارد (PMDD الگو) فقط در فاز لوتئال بدتر میشود؛ اختلال شخصیت مرزی — (غایب علائم در فاز فولیکولار) بیثباتی هیجانی؛ اختلال خلق ادواری — مزمن، نه چرخهای، نه ماهانه، نوسانات طولانیتر. همبود با سایر اختلالات اضطرابی شایع، GAD، MDD با تشدید پیش از قاعدگی. [?]
رویکردهای درمانی
- SSRIدرمان مبتنی بر شواهد بسیار قوی، میتواند بهصورتمتناوب (فقط در فاز لوتئال) یا پیوسته استفاده شود. (سرترالین، فلوکستین)
- داروهای ضدبارداری ترکیبی (بهویژه حاوی دروسپیرنون، با رژیم پیوسته بدون فاصله بدون هورمون)
- آگونیستهای GnRH (با درمان add-back هورمون) برای موارد شدید مقاوم
- رواندرمانی: CBT همراه برای موارد، طرحوارهدرمانی، مدیریت استرس در فاز لوتئال، با تمرکز روی الگوهای فکری و رفتاری — طرحوارههای ناسازگار
- سبک زندگی: ورزش منظم، کاهش کافئین و الکل، خواب کافی، مدیریت استرس
بافت ایرانی و دیاسپورا
در زنان ایرانی اغلب بدون تشخیص میماند چون نشانهها به «حالات معمول زنانه» یا «حساسیت هورمونی» تعبیر میشوند. در دیاسپورا، زنان ایرانی که دسترسی به متخصص زن فارسیزبان دارند، احتمال تشخیص بیشتری دارند چون توضیح الگوی دقیق علائم به زبان مادری دقیقتر صورت میگیرد.
واژههای مرتبط
طرحوارهدرمانی · SSRI · CBT · اختلال شخصیت مرزی · اختلال خلق ادواری · بیثباتی خلقی · GAD · اختلال افسردگی اساسی
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| اختلال شخصیت مرزی، اختلال خلق ادواری، GAD، اختلال افسردگی اساسی | Cluster A glossary |
| بیثباتی خلقی | Cluster B glossary |
| SSRI، داروی ضدبارداری | Cluster P glossary |
| CBT، طرحوارهدرمانی | Cluster C glossary |
Pillar-up: مقاله/افسردگی/fa/ (DEP-01) ·Forthcoming deep cluster: DEP-18
منابع و مراجع
۳ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F32.81, prospective tracking requirement, full criteria] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- Yonkers, K. A., et al. (2008). Premenstrual syndrome. The Lancet, 371(9619), 1200–1210. URL: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(08)60527-9/abstract [Supports: PMS vs PMDD distinction, treatment evidence] · www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(08
- Hofmeister, S., & Bodden, S. (2016). Premenstrual Syndrome and PMDD. American Family Physician, 94(3), 236–240. URL: https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2016/0801/p236.html [Supports: SSRI intermittent dosing, GnRH agonists, lifestyle interventions] · www.aafp.org/pubs/afp/issues/2016/0801/p236.html