ذهنآگاهی مبتنی بر شناختدرمانی (MBCT) یک برنامه گروهی ۸ هفتهای است که توسطزیندل سیگال، مارک ویلیامز، و جان تیزدیل در پایان دهه ۱۹۹۰ توسعه یافت. MBCT تکنیکهای ذهنآگاهیMBSR (کابات-زین) را با عناصرCBT ترکیب میکند و بهطور خاص برایپیشگیری از بازگشت افسردگی در افرادی که قبلاً دورههای افسردگی داشتهاند طراحی شده. توسط NICE بهعنوان درمان توصیهشده برای افسردگی راجعه شناخته میشود. همچنین برای اضطراب و استرس اثربخش است. [?]
تعریف گسترده
ذهنآگاهی مبتنی بر شناختدرمانی (MBCT یا Mindfulness-Based Cognitive Therapy) توسط سه پژوهشگرزیندل سیگال (Zindel Segal)،مارک ویلیامز (Mark Williams)، وجان تیزدیل (John Teasdale) — در پایان دهه ۱۹۹۰ توسعه یافت و در کتاب کلاسیک «ذهنآگاهی مبتنی بر شناختدرمانی برای افسردگی» (2002) معرفی شد.
MBCT برای حل یکمشکل بالینی خاص ساخته شد: حتی پس از درمان موفق افسردگی،نرخ بازگشت بالا بود. سیگال و همکاران فهمیدند که در افرادی که قبلاً افسرده بودهاند، یکحالات خلق منفی کوچک میتوانند یکچرخه ذهنی نشخواری فعال کنند که به افسردگی کامل منجر میشود. MBCT آنها را آموزش میدهد که این چرخهها راشناسایی و خنثی کنند.
MBCT ترکیبی از:CBTمفاهیم شناختی درباره رابطه افکار-احساسات — تکنیکهای ذهنآگاهیMBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction، جان کابات-زین). [?]
ویژگیهای کلیدی
ساختار برنامه
- یکبرنامه استاندارد ۸ هفتهای MBCT - جلسات هفتگی۲–۲.۵ ساعته است - یکروز کامل گروهی (۸–۱۵ شرکتکننده)تمرین خانگی روزانه (۳۰–۴۵ دقیقه ذهنآگاهی) ضروری است - پایان دوره شامل (معمولاً بین هفتههای ۶ و ۷)سکوت و برنامهریزی برای بازگشتگیری [?]
محتوای هشت جلسه
۱.خلبان خودکارآگاهی از حالت پیشفرض ذهن ۲.زندگی در سرتفاوت تجربه مستقیم با فکر کردن درباره تجربه ۳.جمعآوری ذهن پراکندهتنفس بهعنوان لنگر ۴.شناسایی واکنشتشخیص الگوهای ذهن نشخواری ۵.اجازه دادن / گذاشتنپذیرش به جای مبارزه با تجربه دشوار ۶.افکار، حقیقت نیستندجدا کردن فکر از واقعیت ۷.چگونه از خود بهتر مراقبت کنیم؟شناسایی فعالیتهای مغذی در مقابل تخلیهکننده ۸.حفظ و گسترش آنچه آموختهایدبرنامهریزی پس از دوره
تکنیکهای اصلی
- مدیتیشن نشستهتوجه به نفس، حسهای بدنی، صداها، افکار، احساسات
- اسکن بدنتوجه آرام به نقاط مختلف بدن
- حرکت ذهنآگاهیوگای ساده ذهنآگاه
- سهدقیقهای فضای تنفسی (3-Minute Breathing Space) — تمرین کوتاه برای استفاده در زندگی روزمره
- سهدقیقهای پاسخگونسخهای از تمرین فوق برای زمان فشار
- شناسایی نشانههای بازگشت و برنامه عمل
این درمان برای چه استفاده میشود
- پیشگیری از بازگشت افسردگیتوصیه، کاربرد اصلی با NICE برای افرادی با سه یا بیشتردوره افسردگیاختلال افسردگی فعلی (با تطبیق)اختلالات اضطرابی بهویژه (اضطراب اجتماعی، GAD)درد مزمن، استرس و فرسودگیبیماریهای مزمن (بهویژه فیبرومیالژیا) — کمک به سازگاریPTSDبهعنوان درمان کمکی [?]
شواهد و محدودیتها
- متاآنالیزها نشان میدهند MBCTخطر بازگشت افسردگی را ٪۳۰–۴۰ کاهش میدهد در افرادی با ۳+ دوره قبلی
- NICE NG222 آن را بهعنوان درمان توصیهشده برای پیشگیری از بازگشت افسردگی معرفی میکند
- شواهد قوی برایافسردگی راجعه و در حال رشد برای سایر کاربردها
محدودیتها:تعهد بالای زمانی انعطاف کمی دارد - نیازمندبرنامه استاندارد ۸ هفتهایتمرین روزانه ۳۰–۴۵ دقیقه - یافتندر دوره افسردگی حاد شدید ممکن است مناسب نباشد — معمولاً پس از تثبیت پیشنهاد میشود - یافتنمعلم MBCT آموزشدیده ضروری شده — معلمسکولاریزه و سادهشده در همه شهرها دشوار - مفهوم ذهنآگاهی در فرهنگهای غربی گاه آموزشدیده خوب میتواند عمق آن را حفظ کند [?]
بافت ایرانی و دیاسپورا
برای ایرانیان دیاسپورا با چالشها و فرصتهای ویژه:آشنایی با سنتهای معنوی-عرفانی ایرانی (مولوی، صوفیه) — MBCT ممکن است بهذهنآگاهی بهسبک بودایی-غربی بیگانه به نظر برسد — اما مفاهیم حضور، توجه، و آگاهی در فرهنگ ایرانی غریب نیستند - برخی ایرانیان ترجیح میدهند کار با سنتهای عرفانی-اسلامی خود کنند - اگر درMBCT گروه فارسیزبان در دسترس باشد، گزینه ایدهآل است - بسیار ارزشمند است — افسردگی، مهاجرت اغلب الگوی راجعه دارد.افسردگی پس از مهاجرت اگر در MBCTگروه درمانیزبان بسیار ارزشمند است — افسردگی مهاجرت میتواند راجعه باشد. [?]
این درمان در کجای محتوای ما حاضر است
- پیلر حوزهی افسردگی (DEP-01) — بهعنوان درمان پیشگیری از بازگشت
- پیلر حوزهی اضطراب (ANX-01)
- پیلر حوزهی خود و رشد شخصی (SELF-01)
- مقاله خوشهای DEP-09 — پیشگیری از بازگشت افسردگی
- مقاله خوشهای SELF-15 — ذهنآگاهی در زندگی روزمره
- کارگاه کارگاه تجربی اضطراب (با عناصر ذهنآگاهی)
واژههای مرتبط
ذهنآگاهی · مدیتیشن · اسکن بدن · نشخوار فکری · افسردگی راجعه · زیندل سیگال · مارک ویلیامز · MBSR · DBT · ACT · CBT · جان تیزدیل · جان کابات-زین
🔗 نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| CBT، ACT، DBT، MBSR | Cluster C glossary |
| ذهنآگاهی، مدیتیشن، اسکن بدن | Cluster K glossary |
| نشخوار فکری | Cluster B glossary |
| PTSD، GAD، اختلال افسردگی اساسی | Cluster A glossary |
| زیندل سیگال، مارک ویلیامز، جان تیزدیل، جان کابات-زین | Cluster N glossary |
Pillar-up: /fa/مقاله/افسردگی (DEP-01) — primary application [?]Forthcoming method page: Covered as third-wave CBT context
منابع و مراجع
۲ منبع- NICE NG222 (2022). Depression in adults: treatment and management. URL: https://www.nice.org.uk/guidance/ng222 [Supports: MBCT recommendation for relapse prevention in recurrent depression] · www.nice.org.uk/guidance/ng222
- Kuyken, W., et al. (2016). Efficacy of mindfulness-based cognitive therapy in prevention of depressive relapse: an individual patient data meta-analysis from randomized trials. JAMA Psychiatry, 73(6), 565–574. URL: https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2517515 [Supports: Meta-analytic evidence base for relapse prevention] · jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2517515