یک اختلال خوردن جدی است که با محدودیت شدید مصرف انرژی، وزن بدنی بهطور (anorexia nervosa) بیاشتهایی عصبی قابل توجه پایین در سن و جنس خود، ترس شدید از افزایش وزن یا چاقی، و اختلال در درک خود از وزن یا شکل بدن مشخص میشود. شیوع طول عمر در زنان حدود ۰٫۹–۲٪. در ایران در محدوده مشابه گزارش شده. بالاترین میزان مرگومیر در میان اختلالات روانپزشکی. درمان نیازمند رویکرد چندتخصصی شامل تثبیت طبی، رواندرمانی (FBT برای نوجوانان، CBT-E برای بزرگسالان)، و در موارد شدید بستری است MANTRA.
تعریف گسترده
طبقهبندی میشود در F50.0 با کد (AN) با Anorexia Nervosa و یکی از سه اختلال اصلی خوردن DSM-5-TR. بیاشتهایی عصبی نسبت به نیاز بدن است، که منجر به وزن بسیار پایینمحدودیت شدید و مداوم مصرف انرژی میشود. ویژگی محوری TR رخ میدهد — فرد بدن خود را اساساًاختلال در ادراک بدن و ترس شدید از افزایش وزن میشود. این محدودیت در زمینهای متفاوت از واقعیت میبیند.
دو زیرنوع را متمایز میکند DSM-5-TR:زیرنوع محدودکننده وزیرنوع پرخوری-پاکسازی (محدودیت غذا، ورزش بیش از حد) — حذف شده، چون اختلال در DSM-IV (قطع قاعدگی) آمنوره همچنین معیار. (دورههای پرخوری همراه با رفتارهای جبرانی)
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
معیار A: وزن بدنی بهطور قابل توجه پایین — محدودیت مصرف انرژی نسبت به نیاز، که منجر به طبق DSM-5-TR. در زمینهمعیار B: ترس شدید از افزایش وزن یا چاقی یا رفتار پایدار، تداوم وزن پایین رخ میشودمعیار C: اختلال در نحوه تجربه وزن یا شکل بدن، تأثیر بیمورد وزن یا شکل بدن — وزن جلوگیری میکند، حتی در وزن بسیار پایین بدن بر خود-ارزیابی، یا انکار پایدار جدی بودن وزن بدنی پایین فعلی.
درجهبندی شدت بر اساس BMI: (۱۵ <) فوقالعاده شدید، (۱۵–۱۵٫۹۹) شدید، (۱۶–۱۶٫۹۹) متوسط، (۱۷ ≥) خفیف.
علل و عوامل خطر
- وراثتپذیری بالا (۵۰–۷۵٪): خواهر و برادر ۱۱ برابر بیشتر در معرض خطر
- مزاج کمالگرا پیشمرض، اضطرابی
- تجربیات تروما در کودکی، بهویژه برای لاغری
- فشارهای فرهنگی ایدهآلسازی لاغری، بهویژه در سنین نوجوانی
- شروع معمولاً در نوجوانی و اوایل بزرگسالی
- ورزشکاران، رقاصان، مدلها در معرض خطر بالاتر
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی: اختلالات اضطرابی، OCD (بهویژه وسواس اجتناب)، همبود بسیار شایع: افسردگی (تا ۵۰٪). اختلالات شخصیت.ARFID (اختلال محدودکننده/اجتنابی مصرف غذا، بدون ترس از وزن) — وزن طبیعی یا کمی بالا؛ پرخوری اجباری؛ علل پزشکی کاهش وزن (بدخیمی، بیماری رودهای، دیابت).
رویکردهای درمانی
- رویکرد چندتخصصی: پزشک، رواندرمانگر، متخصص تغذیه، روانپزشک با هم
- درمان مبتنی بر خانواده (FBT / Maudsley) خط اول برای نوجوانان — والدین موقتاً مسئول تغذیه فرزند میشوند
- خط اول برای بزرگسالان CBT-E (Enhanced CBT)، MANTRA، و SSCM
- طرحوارهدرمانی برای موارد مزمن یا با ریشه طرحوارههای ناسازگار اولیه (نقص-شرم، معیار سرسختانه)
- در موارد بستری BMI < ۱۵، با هدف پزشکی، بیثباتی پزشکی را پایش کنیمسندرم بازخوری
- داروهای SSRI نقش محدود — اولانزاپین در دوز پایین در موارد خاص؛ فقط برای اختلالات همراه
- این بالاترین در میان اختلالات روانپزشکی — (تا ۵–۶٪ در سال)میزان مرگومیر بالا
بافت ایرانی و دیاسپورا
گزارش شده — رقمی قابل مقایسه با کشورهای ۰٫۸٪ و در زنان جوان حدود ۰٫۹٪ در دختران جوان نوجوان تهرانی AN در ایران، شیوع غربی (Garousi و همکاران ۲۰۰۰؛ Nobakht & Dezhkam 2000). فشار،مقابله با هنجارهای زیبایی و پذیرش فرهنگی غربی میتواند عامل تحریککننده باشد. علاوه بر این، انتظارات خانواده ایرانی با کمالگراییپسر/دختر کمالگرا میتواند با تشدید شود AN شخصیت.
این مفهوم در کجای محتوای ما حاضر است
- پیلر حوزهی افسردگیبخش اختلالات همزمان — (DEP-01)
- مقاله خوشهای آینده «بیاشتهایی در زنان ایرانی دیاسپورا» (DEP-22)
- مقاله خوشهای آینده «اختلالات خوردن و فرهنگ ایرانی» (CULT-12)
- برای نوجوانان FBT مقاله خوشهای آینده «رواندرمانی» (PAR-15)
واژههای مرتبط
CBT-E · کمالگرایی · طرحواره معیار سرسختانه · OCD · افسردگی اساسی · ARFID · اختلال خوردن پرخوری · پرخوری-پاکسازی · سندرم بازخوری · MANTRA · FBT
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| ARFID، اختلال خوردن پرخوری، بولیمیا/پرخوری-پاکسازی | Cluster A glossary |
| اختلال شخصیت اجتنابی، OCD، افسردگی اساسی | Cluster A glossary |
| طرحواره معیار سرسختانه، طرحواره نقص-شرم | Cluster E glossary |
| طرحوارهدرمانی، CBT-E، FBT، MANTRA | Cluster C glossary |
| SSRI، اولانزاپین | Cluster P glossary |
| سندرم بازخوری | Cluster H glossary |
Pillar-up: بیاشتهاییعصبی/fa/ (DEP-01) — until eating disorders gets dedicated treatment in CULT siloForthcoming deep cluster: DEP-22
منابع و مراجع
۴ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F50.0, criteria A–C, subtypes, severity grading] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- NICE NG69 (2017, updated 2020). Eating disorders: recognition and treatment. URL: https://www.nice.org.uk/guidance/ng69 [Supports: FBT first-line for adolescents, CBT-E for adults, multidisciplinary care] · www.nice.org.uk/guidance/ng69
- Treasure, J., Duarte, T. A., & Schmidt, U. (2020). Eating disorders. The Lancet, 395(10227), 899–911. URL: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30059-3/abstract [Supports: Heritability, mortality rate, treatment evidence] · www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20
- Nobakht, M., & Dezhkam, M. (2000). An epidemiological study of eating disorders in Iran. International Journal of Eating Disorders, 28(3), 265–271. URL: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/1098-108X(200011)28:3%3C265::AID-EAT3%3E3.0.CO;2-L [Supports: Iran prevalence 0.9% AN, 3.2% BN among Tehran adolescent girls] · onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/1098-108X(200011