اختلال دوقطبی نوع یک با وجودحداقل یک دوره مانیا در طول زندگی شناخته میشود. مانیا یک دوره از خلق غیرعادی بالا، تحریکپذیر یا گشاده است که حداقل یک هفته ادامه دارد و معمولاً با کاهش نیاز به خواب، افکار سریع، رفتارهای پرخطر و گاهی علائم سایکوتیک همراه است. شیوع طول عمر حدود ۱٪. درمان همیشه شاملتثبیتکننده خلق (لیتیوم، والپروات، لاموتریژین) و رواندرمانی است.
تعریف گسترده
اختلال دوقطبی نوع یک با تعریفشده با کد F31.x، ویژگیوجود حداقل یک دوره مانیا طبقهبندی میشود. تفاوت مهم با دوقطبی نوع دو، که در آنمانیا در طول زندگی است — حتی اگر هرگز دوره افسردگی نداشته باشد. این دوره مانیا اساسی است نیازمند معیار اصلی و افسردگی نیست بلکه هیپومانیا دارد باید. تاریخ دقیق دورههای گذشته است، در بسیاری از موارد، فرد ابتدا با دوره افسردگی به درمانهمیشه تشخیص دوقطبی نیازمند مراجعه میکند، و سالها بعد دوره مانیا کشف میشود — این تأخیر تشخیصی معمولاً ۸–۱۰ سال است. [?]
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبقDSM-5-TR:
- معیار A: دوره مانیانیازمند دوره مشخصی از خلق غیرعادی و پایدار بالا، گشاده، یا تحریکپذیر، حداقل یک هفته (یا کوتاهتر اگر بستری ضروری شد)، تقریباً تمام روز و هر روز.
- معیار B: سه (یا بیشتر) از هفت علامت (چهار، اگر خلق صرفاً تحریکپذیر باشد): ۱. افزایش عزت نفس ۲. کاهش نیاز به خواب ۳. پرحرفی ۴. صحبت بیش از معمول یا فشار ۵. پرواز افکار یا تجربه ذهنی شتابگرفته ۶. حواسپرتی قابل توجه ۷. افزایش فعالیت هدفگرا یا آشفتگی روانی-حرکتی.
- معیار C: درگیری بیش از حد در فعالیتهای پرخطراختلال خلقی شدید کافی برای نیاز به اختلال معنادار در عملکرد یا.
- معیار D: علائم سایکوتیکیا بستری، یا عدم انتساب به ماده یا بیماری طبی.
دوقطبی نوع یک میتواند با یا بدون دورههای افسردگی اساسی همراه باشد.
علل و عوامل خطر
- وراثتپذیری بسیار بالا (۶۰–۸۵٪)
- اختلال در سیستمهای نوروترانسمیتری (دوپامین، گلوتامات)
- اختلالات ریتم سیرکادین
- استرسهای زندگی، فقدان خواب، تغییرات فصلی بهعنوان عوامل تحریککننده
- شروع معمولاً در اواخر نوجوانی تا اواسط بیستسالگی
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی. اختلالات شخصیت شایع، ADHD، همبود با اختلالات اضطرابی (تا ۷۰٪)، اختلالات مصرف مواد (تا ۴۰٪).کلیدی: اختلال افسردگی اساسی (هرگز مانیا)؛ دوقطبی نوع دو (هیپومانیا، نه مانیا)؛ اختلال خلق ادواری (نوسانات خفیفتر)؛ اختلال شخصیت مرزی (نوسانات سریعتر، در پاسخ به محرکهای میانفردی)؛ مانیای ناشی از ماده یا بیماری طبی.
رویکردهای درمانی
- تثبیتکننده خلق سنگبنای درمان:
- لیتیوماستاندارد طلایی، با کاهش خودکشی و اثر ضد-عود قوی
- والپروات (دیوالپروکس)
- لاموتریژین (بهویژه برای پیشگیری از دورههای افسردگی)
- آنتیسایکوتیکهای نسل دوم (کوئتیاپین، آریپیپرازول، اولانزاپین) — درمان حاد مانیا و پیشگیری
- رواندرمانیCBT ویژه دوقطبی، IPSRT (Interpersonal and Social Rhythm Therapy)، روانآموزی خانوادگی، برای مدیریت دورهها
- مدیریت خواب و ریتم روزانه کلیدی است
- اجتناب از ضد افسردگیهای تکدارو در دوقطبی نوع یک
بافت ایرانی و دیاسپورا
استیگمای اختلال دوقطبی در جامعه ایرانی بالا است و اغلب با عبارتهایی مثل «دیوانگی» یا «اعصاب خراب» اشتباه گرفته شده شناختهشده است — تصمیمات بزرگ زندگی (مهاجرت، طلاق، تغییر شغل)مهاجرت در دوره مانیا الگویی، میشود. در دیاسپورا گاه در دوره مانیا گرفته میشوند و بعدها قابل بازنگری نیستند.
واژههای مرتبط
اختلال دوقطبی نوع دو · اختلال خلق ادواری · اختلال افسردگی اساسی · مانیا · هیپومانیا · لیتیوم · CBT · IPSRT
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| مانیا، هیپومانیا | Cluster B glossary |
| ADHD، اختلال دوقطبی نوع دو، اختلال خلق ادواری، اختلال افسردگی اساسی، اختلال شخصیت مرزی | Cluster A glossary |
| لیتیوم، والپروات، لاموتریژین، آنتیسایکوتیک نسل دوم، تثبیتکننده خلق | Cluster P glossary |
| روانآموزی خانوادگی، CBT، IPSRT | Cluster C glossary |
Pillar-up: /fa/مقاله/افسردگی (DEP-01)Forthcoming deep cluster: DEP-13
منابع و مراجع
۳ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F31.x, manic episode criteria, specifiers] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- NICE CG185 (2014, updated 2020). Bipolar disorder: assessment and management. URL: https://www.nice.org.uk/guidance/cg185 [Supports: Mood stabilizers, lithium first-line, psychotherapy adjunct] · www.nice.org.uk/guidance/cg185
- Grande, I., et al. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. URL: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)00241-X/abstract [Supports: Heritability, diagnostic delay, treatment evidence] · www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15