تروما پیچیده (C-PTSD) پاسخی روانی بهتروما مزمن یا مکرر است که معمولاً در زمینهای از قدرت نابرابر رخ میدهد. علاوه بر سه خوشه علامتاختلال PTSD، C-PTSD سه ویژگی اضافی دارد: کودکآزاری، خشونت خانگی، اسارت، شکنجه. تشخیص رسمی است؛ در ICD-11 تنظیم هیجان،تصور منفی پایدار از خود، واختلال در روابط. در DSM-5-TR هنوز بهعنوان تشخیص رسمی شناخته نشده است. درمان معمولاً سهفازی: ایمنی و تثبیت، پردازش تروما، یکپارچهسازی PTSD هنوز ادغام شده در است. [?]
تعریف گسترده
C-PTSD (یا Complex PTSD) تفاوتهای مهمی با PTSD کلاسیک دارد. در حالی که PTSD کلاسیک معمولاً پاسخی بهیک رویداد ترومایی است، C-PTSD پاسخی بهتروما مزمن، طولانی، یا مکرر است، اغلب در زمینهای که فرار از آن غیرممکن بوده — کودکآزاری مزمن، خشونت خانگی، قاچاق انسان، اسارت طولانی، شکنجه سیاسی.
C-PTSD درICD-11 (سازمان جهانی بهداشت) بهعنوان تشخیص رسمی جدا از PTSD به رسمیت شناخته شده است (کد 6B41)، در حالی که DSM-5-TR هنوز این الگو را بهرسمیت نشناخته و این اختلال را تحت PTSD گستردهشده طبقهبندی میکند. [?] مفهوم C-PTSD بهطور گستردهای از کارجودیت هرمن (Judith Herman) بسط یافت در دهه ۱۹۹۰.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
C-PTSD طبق ICD-11 نیازمند:
۱.تمام معیارهای PTSD: (یادآوریهای مزاحم - اجتناب - احساس تهدید فعلی (بیشگوشی، واکنش غافلگیری)
۲.اختلالات در «خود-سازماندهی» (DSO یا Disturbances in Self-Organization): علاوه بر آن، — اختلال تنظیم هیجانتصور منفی پایدار از خوداحساس شدید و پایدار در تنظیم احساسات (انفجارات هیجانی، حس بیحسی، تجزیه) مشکلاتاختلال در روابطعمیق و پایدار شکست، نااِنشمندی، شرم، یا گناه؛ احساس فروپاش — و کوچک شدن در مقایسه با دیگران دشواری پایدار در حفظ روابط نزدیک؛ اجتناب، فاصلهگذاری، یا الگوهای ناسالم تکراری [?]
۳.اختلال در عملکرد در حوزههای مهم زندگی
علل و عوامل خطر
C-PTSD معمولاً پس از:کودکآزاری مزمن (جسمی، عاطفی، جنسی)غفلت کودکی (بهویژه غفلت هیجانی)خشونت خانگی طولانیمدتقاچاق انسان، بردگی، اسارتشکنجه سیاسی یا اسارت زندانآزار توسط افراد دارای قدرت (مذهبی، پزشکی، آموزشی)تروما نسلبهنسل انباشته
عوامل مشترک:مزمن بودن، عدم امکان فرار، رابطه قدرت نابرابر، اعتماد به آزارگر.
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
- تشخیص افتراقی کلیدی: همبود با افسردگی، اختلالات اضطرابی، اختلالات مصرف مواد، اختلالات خوردن، اختلالات تجزیهای همپوشانی قابل توجهاختلال شخصیت مرزی (BPD)بدون اختلال در خود-سازماندهی به همان شدتکلاسیک PTSD تفاوت: در C-PTSD اجتناب از روابط، در BPD ترس از رهاشدگی محوری است. (موارد بسیاری از موارد) ریشه BPD دارند. [?] محوریتراختلالات شخصیت دیگر که میتوانند تظاهر C-PTSD باشنداختلال هویت تجزیهای (DID) در موارد شدید
رویکردهای درمانی
درمان C-PTSD معمولاًسهفازی (مدل هرمن) است:
- فاز ۱ — ایمنی و تثبیت:مهارتهای تنظیم هیجان (اگر هنوز ادامه دارد، پایان دادن به تروما در جریان) - ایجاد ایمنی فعلی - مدیریت بحران - ایجاد رابطه درمانی ایمن
- فاز ۲ — پردازش تروما و سوگ:روشهای مؤثر (با احتیاط و آمادگی) پردازش حافظههای ترومایی EMDR (با تطبیق برای موارد پیچیده تروما)، CBT متمرکز بر تروما، تجربهگری بدنی - Sensorimotor Psychotherapy همراه باطرحوارهدرمانی برای ISTDP - طرحوارههای ریشهای عمیق برای کار با هیجانهای دفعهشده
- فاز ۳ — یکپارچهسازی و پیوند مجدد:بازگشت به زندگی کامل - ایجاد معنا و هدف - بازسازی روابط - بازسازی هویت
دارودرمانی: بهعنوان درمان کمکی موارد خاص، SSRI، تثبیتکننده خلق در موارد خاص، پرازوسین برای کابوس.
بافت ایرانی و دیاسپورا
C-PTSD در جامعه ایرانی بیشتر از آنچه تشخیص داده میشود رایج است: - بازماندگانشکنجه و زندان سیاسیبازماندگانکودکآزاری مزمن در ساختار خانوادگی سنتی که توسط فرهنگ پوشانده شده - بازماندگانجنگ ایران-عراق و پناهجویان - قربانیان قاچاقتروما نسلبهنسل از وقایع تاریخی متعدد (انقلاب، جنگ، تبعیض، مهاجرت اجباری)
C-PTSD در دیاسپورا، اغلب در زمینه روابط بزرگسالی بهعنوان «مشکلات رابطهای» نمایان میشود و ریشههای آن سالها بدون شناسایی میماند.
واژههای مرتبط
PTSD · اختلال هویت تجزیهای · تجزیه · تروما نسلبهنسل · تروما رشدی · اختلال شخصیت مرزی · EMDR · طرحوارهدرمانی · جودیت هرمن · ISTDP · تجربهگری بدنی
🔗 نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| اختلال شخصیت مرزی، اختلال هویت تجزیهای، PTSD | Cluster A glossary |
| تجزیه، فلشبک، بیحسی هیجانی | Cluster B glossary |
| تروما رشدی، تروما نسلبهنسل، تروما دلبستگی، پنجره تحمل | Cluster H glossary |
| تجربهگری بدنی، ISTDP، طرحوارهدرمانی، EMDR | Cluster C glossary; method-page links |
| جودیت هرمن | Cluster N glossary |
Pillar-up: /fa/مقاله/تروما-و-درمان-آن (TRAU-01) [?]Forthcoming deep cluster: TRAU-03
منابع و مراجع
۲ منبع- World Health Organization (2019/2022). ICD-11. Complex PTSD (6B41). URL: https://icd.who.int/browse11/l-m/en [Supports: ICD-11 official diagnosis, three DSO criteria] · icd.who.int/browse11/l-m/en
- Cloitre, M., et al. (2013). Evidence for proposed ICD-11 PTSD and complex PTSD: a latent profile analysis. European Journal of Psychotraumatology, 4. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3791127/ [Supports: Empirical validation of C-PTSD vs PTSD distinction] · pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3791127/