اختلال خلق ادواری شکلخفیف و مزمن اختلال دوقطبی است که در آن فرد نوسانات خلق متعدد بین دورههای هیپومانیک ناقص و دورههای افسردگی ناقص را به مدتحداقل دو سال تجربه میکند، اما هرگز معیارهای کامل دوره مانیا، هیپومانیا یا افسردگی اساسی برآورده نمیشوند. شیوع طول عمر ۰.۴–۱٪. درمان شامل تثبیتکننده خلق و رواندرمانی است.
تعریف گسترده
اختلال خلق ادواری (Cyclothymic Disorder) با کد F34.0 طبقهبندی میشود. ویژگی تعریفکنندهنوسانات خلق مزمن و فراگیر است — فرد بین دورههای «بالا» (که به معیارهای کامل هیپومانیا نمیرسند) و «پایین» (که به معیارهای کامل افسردگی اساسی نمیرسند) نوسان میکند. این الگو اغلب بهاشتباه بهعنوان «شخصیت پر فراز و نشیب» یا «هیجانی» تعبیر میشود. اهمیت تشخیص خلق ادواری در این است که حدودیکسوم افراد در طول زندگی به دوقطبی نوع یک یا دو تبدیل میشوند، بدون درمان.
ویژگیهای کلیدی و معیارهای تشخیصی
طبق DSM-5-TR:معیار A: برایحداقل دو سال (یک سال در کودکان/نوجوانان)، دورههای متعدد از علائم هیپومانیک و علائم افسردگی که به معیارهای کامل دوره هیپومانیا یا افسردگی نمیرسند.معیار B: علائم در طول دو سال،حداقل نیمی از زمان وجود دارند و فرد بیش از دو ماه پشت سر هم بدون علائم نبوده.معیار C: معیارهای دوره افسردگی اساسی، مانیا، یا هیپومانیا هرگز برآورده نشدهاند.معیار D: با اختلال روانی دیگری بهتر توضیح داده نمیشود.معیار E: عدم انتساب به ماده یا بیماری طبی.معیار F: ناراحتی یا اختلال عملکرد معنادار. [?]
علل و عوامل خطر
- وراثتپذیری بالا — اغلب در خانوادههایی با سابقه دوقطبی
- اختلال در تنظیم خلق و ریتم سیرکادین
- سابقه ترومای کودکی یا والدین با اختلالات خلقی
- شروع معمولاً در اواخر نوجوانی تا اوایل بزرگسالی
اختلالات همزمان و تشخیص افتراقی
تشخیص افتراقی: همبود با اختلالات مصرف مواد، اختلال شخصیت مرزی، و اختلالات اضطرابی شایعاختلال دوقطبی نوع دو (دورههای کامل هیپومانیا)اختلال شخصیت مرزی (نوسانات سریعتر، در پاسخ به محرکهای میانفردی، نه چرخهای) — ADHD (بیثباتی هیجانی مزمن، نه دورهای) — و افسردگیویژگیهای شخصیتی بدون اختلال (فردی «احساسی» اما عملکردی). [?]
رویکردهای درمانی
- تثبیتکننده خلق (لیتیوم، والپروات) برای موارد متوسط تا شدید
- رواندرمانی خط اول در موارد خفیف
- IPSRT برای تنظیم ریتم
- CBT برای مدیریت دورهها
- روانآموزی درباره ماهیت اختلال و عوامل تحریککننده
- طرحوارهدرمانی برای موارد همراه با طرحوارههای ناسازگار
- اجتناب از ضد افسردگی تکدارو (خطر تبدیل به دوقطبی)
- مدیریت خواب و کاهش الکل/مواد محرک
بافت ایرانی و دیاسپورا
در فرهنگ ایرانی، نوسانات خلقی اغلب بهعنوان «خلق و خوی شاعرانه» یا «هنرمندانه» تعبیر میشود. در دیاسپورا، این تفسیر میتواند تشخیص را به تأخیر بیاندازد، بهویژه در افراد خلاق و اهل هنر.
واژههای مرتبط
IPSRT · اختلال دوقطبی نوع یک · اختلال دوقطبی نوع دو · اختلال شخصیت مرزی · اختلال افسردگی پایدار · هیپومانیا · لیتیوم · طرحوارهدرمانی
نقشه لینکسازی داخلی
| واژه (اولین مواجهه) | مقصد لینک |
|---|---|
| هیپومانیا، مانیا | Cluster B glossary |
| اختلال دوقطبی نوع یک، نوع دو، اختلال شخصیت مرزی، اختلال افسردگی پایدار، ADHD | Cluster A glossary |
| لیتیوم، والپروات، تثبیتکننده خلق | Cluster P glossary |
| طرحوارهدرمانی، CBT، IPSRT | Cluster C glossary |
Pillar-up: /fa/مقاله/افسردگی (DEP-01) ·Forthcoming deep cluster: DEP-15
منابع و مراجع
۲ منبع- APA (2022). DSM-5-TR. URL: https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm [Supports: F34.0, two-year criterion, sub-threshold episodes] · www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- NICE CG185 (2014, updated 2020). URL: https://www.nice.org.uk/guidance/cg185 [Supports: Treatment of bipolar spectrum, mood stabilizer use] · www.nice.org.uk/guidance/cg185